Γράφει ο Χρήστος Μιχάλαρος

Περπατώντας στα παγωμένα πεζοδρόμια του Βερολίνου για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του περασμένου έτους, κατάλαβα πως τα πράγματα δεν θα ήταν και πολύ εύκολα. Από τη μια το κρύο και ο αέρας που σε «ξυρίζει» αν δεν είσαι συνηθισμένος σε θερμοκρασίες κεντρικής Ευρώπης. Από την άλλη, η πόλη που πιέζεται να διαδηλώσει τη μετανιωμένη της ιστορικότητα με ενέσεις από underground κουλτούρα και απεριόριστες παραστάσεις για τους urban walkers.

Εντάξει, δεν ήταν ότι θα έβλεπα και τον ήρωα της ζωής μου. Ο Yann Tiersen δεν είναι –προφανώς– ο ήρωας της ζωής μου. Είναι, όμως, κάτι σημαντικό για μένα, είναι ο συνθέτης που με βοήθησε να κατανοήσω την πολύτιμη αξία της αφαίρεσης. Ακόμα και της σιωπής. Και το γεγονός ότι δέχτηκε να μου μιλήσει (σε μια συνέντευξη που τελικά βρίσκει το δρόμο της εδώ…) και μάλιστα σε αυτήν τη χρονική συγκυρία, ήταν κάτι σημαντικό.

Τι έχει αυτή η χρονική συγκυρία; Ας πούμε ότι ο μεγάλος θόρυβος γύρω από το κεφάλι μας έχει γίνει δομικός, δυσκολεύει την κατανόηση των πραγμάτων. Επίσης οι ταχύτητες της ζωής είναι εξωφρενικές, την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη βοηθάει τον κάθε πικραμένο να κάνει summarize χωρίς ενδοιασμούς σε ό,τι είναι μεγαλύτερο των 100 λέξεων. Έτσι, μια συζήτηση από κοντά με αυτόν τον τύπο, αν μη τι άλλο, ήταν ένα καλό κίνητρο για να μπω στο αεροπλάνο και να βρεθώ εκεί, να ακούσω τη συναυλία του και να κάνουμε μια κουβέντα.

Αμήχανος, μόλις έχει τελειώσει μια ραδιοφωνική συνέντευξη σε ένα μεγάλο γαλλικό δίκτυο και μοιάζει να μη θέλει να ξαναπεί τα ίδια. ΟΚ, δεν ήρθαμε εδώ για να πούμε τα ίδια. Και τι ήρθαμε να πούμε; Αράζει στον καναπέ, κοιτάζει κάπως χαμογελαστά και περιμένει.

«Νιώθεις ελεύθερος;», του πετάω. «Εγώ; Ως άνθρωπος; Ναι, ναι… θέλω να πω ελευθερία για μένα είναι να μπορώ να κινούμαι και να κάνω τη μουσική που θέλω. Είμαι αρκετά τυχερός», λέει. Παρατηρώ ότι η μουσική του έχει ένα αίσθημα επιστροφής, αλλά εκείνος το αρνείται. «Δεν γυρίζω πίσω. Αυτό που κάνω είναι να παίρνω στιγμιότυπα από το παρόν και να κοιτάζω προς το μέλλον», προσθέτει. Επιμένω στο παρελθόν, πώς ξεκίνησε όλο αυτό;

«Ήμουν πάντα σε μπάντες όταν ήμουν έφηβος, οπότε νομίζω ξεκίνησε εκεί. Έπαιζα κιθάρα, μετά πέρασα σε συνθεσάιζερ και samplers και άρχισα να γράφω μουσική. Ύστερα πέρασα σε ακουστικά όργανα, γιατί ήταν κάτι καινούργιο τότε για μένα, και μετά ξανά πίσω στις κιθάρες και μετά πάλι σε πιο ηλεκτρονικά πράγματα. Πάντως, δεν νιώθω συνθέτης. Έχω μια πολύ απλή προσέγγιση στη μουσική. Για μένα έχει να κάνει με jamming, αυτοσχεδιασμό και trance περισσότερο, παρά με κάτι εγκεφαλικό. Είναι, κυρίως, θέμα ενέργειας και χρήσης της μουσικής ως οχήματος για συναισθήματα και ενέργεια. Αν θα έπρεπε να χαρακτηρίσω κάπως τη μουσική μου, θα έλεγα ότι είναι trance. Όχι ως είδος ή ηλεκτρονική ταμπέλα, αλλά ως εμπειρία που σχετίζεται με μια μεταβολή της νοητικής κατάστασης· κάτι κοντά στον διαλογισμό, χωρίς τη χρήση ναρκωτικών».

Τον παρατηρώ. Δεν εκφράζεται με πολλά λόγια. Λίγα κι αυτά… αργά, χωρίς βιασύνες. Έτσι είναι και τα άλμπουμ του, χωρίς πολλά λόγια, τού πετάω.

«Πάντα μου φαίνεται αστείο αυτό όταν μου το λένε, γιατί από το Dust Lane μέχρι… όλα μου τα άλμπουμ, είναι απλώς τραγούδια. Η Amélie, για παράδειγμα. Κάθε κομμάτι είναι τραγούδι. Οπότε, ναι, χρησιμοποιώ λέξεις και είναι αρκετά σημαντικές».

Φέρνω στον νου μου το τελευταίο του album, το Rathlin from a Distance - The Liquid Hour και τη σιωπή των πάγων. Η μουσική γράφτηκε κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με ιστιοφόρο στα παγωμένα νερά της Βόρειας Θάλασσας, ανάμεσα σε παγόβουνα, φάλαινες και χιόνι. Από τον φάρο Fastnet στον άγριο Ατλαντικό Ωκεανό έως τα Νησιά Φερόε, τα Σέτλαντ και τα γαλήνια νερά του Καληδονίου Καναλιού στη Σκωτία και αλλού.

«Το Σβάλμπαρντ στη Νορβηγία ήταν μια πολιτική επιλογή για μένα. Είναι το μέρος στη Γη, όπου η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται πιο γρήγορα. Ήθελα να πάω εκεί αργά, με ιστιοπλοϊκό, να κάνω μουσική εκεί, αλλά και να πάρω συνεντεύξεις από επιστήμονες και να δω τι έχουν να πουν ελεύθερα και χωρίς κάποια καθοδήγηση. Ήταν πολύ συγκινητικό, ξέρεις, γιατί όλοι κατέρρεαν συναισθηματικά, έκλαιγαν. Ο λόγος ήταν αυτό που αντιμετωπίζουν εκεί. Η κατάρρευση του κόσμου. Η Νορβηγία είναι υπερβολικά εξαρτημένη από το πετρέλαιο, αλλά ταυτόχρονα είναι και μια προοδευτική χώρα. Ήξερες όμως ότι είναι… δεύτερη στην άρνηση της κλιματικής αλλαγής; Αυτή η αντίφαση αντιπροσωπεύει την ουσία της εποχής μας», λέει με σχεδόν παγωμένα μάτια.

- Άρα το κίνητρό σου είναι πολιτικό.

- Ναι.

- Τι είναι πολιτική σήμερα;

- Τα πάντα. Ζωή. Πράξη. Μέλλον.

Και η έμπνευση;

«Δεν ξέρω τι είναι η έμπνευση. Εμένα η βασική μου δραστηριότητα είναι να παίζω μουσική. Ό,τι ζω ως άνθρωπος επηρεάζει φυσικά τη μουσική μου, αλλά υποσυνείδητα. Όταν ακούω τα παλιά μου έργα, σκέφτομαι ότι αλλάζω συνεχώς. Αλλά με κάποιον τρόπο παραμένω ο ίδιος. Η μουσική μου εξελίσσεται γραμμικά, αλλά δεν υπάρχει ένα άλμπουμ που οδηγεί απευθείας στο επόμενο», λέει προσθέτοντας ότι δημιουργικά δεν θέλει να γυρίζει πίσω. Ούτε στην Amélie;

«Η Amélie δεν είναι ένα έργο που έκανα εγώ. Είναι μια εξαίρεση. Νομίζω ότι είναι μια ρατσιστική ταινία. Ο σκηνοθέτης ονειρεύεται ένα Παρίσι μόνο με λευκούς ανθρώπους. Νιώθω άβολα να συνδέομαι με αυτήν. Δεν μετανιώνω, αλλά σου λέω ότι δεν έκανα κάτι γι’ αυτήν την ταινία. Απλώς έδωσα άδεια να χρησιμοποιήσουν τη μουσική που είχα ήδη γράψει στο παρελθόν. Αλλά, εντάξει, έριξε ένα παράξενο φως στη δουλειά μου», λέει κάπως παραπονεμένα. Πάντως ξεκαθαρίζει ότι δεν μετανιώνει. Γενικώς. Η μετάνοια, λέει, είναι χάσιμο χρόνου. Σωστός, υπό κάποιο πρίσμα.

- Ο μεγαλύτερός σου φόβος;

- Η άνοδος του δεξιού φασισμού. Αλλά πιστεύω στη νέα γενιά.

- Τι είναι αναγνώριση για σένα;

- Το μοίρασμα.

- Ποιος είναι ο προορισμός σου;

- Ο θάνατος. Η ζωή είναι το ταξίδι.

- Η πιο ευτυχισμένη στιγμή στη σκηνή;

- Το πρώτο live μετά τον COVID, κοντά στο Brest. Ο κόσμος σηκώθηκε και χόρευε. Ήταν νέοι και ελεύθεροι.

- Και η πιο ευτυχισμένη στιγμή της ζωής σου;

- Θα την κρατήσω για μένα.

Πάμε στον αλγόριθμο. Αυτός ορίζει τι είναι ορατό και τι όχι στον πληθωρισμό και τον θόρυβο του ίντερνετ. Έτσι γίνεται και με τις ειδήσεις, έτσι γίνεται και με τη μουσική.

«Ο αλγόριθμος; Σκλάβος του κέρδους. Γαμήστε τον αλγόριθμο. Σταματήστε το Spotify, πάτε στο Bandcamp»…

Αναλογικό ή ψηφιακό; Και τα δύο, απαντά, το αναλογικό σε αναγκάζει να δεσμευτείς, αλλά το ψηφιακό σού δίνει ελευθερία. Και ποια είναι η απόσταση ανάμεσα στο βιολί και στα μηχανήματα; Ένα καλώδιο, μού λέει εμφανώς παραξενευμένος με την ερώτηση.

Time is up. Ευγενική διακοπή από τη συνεργάτιδά του Al, αλλά… πρέπει να ετοιμαστεί για το live. Τον παρακαλώ για μια σέλφι. ΟΚ, μου λέει. Τραβάμε, υπογράφει τους δίσκους που είχα κουβαλήσει μαζί μου και γεια χαρά. Αυτό ήταν. Και ήταν όμορφο.