Ένας 16χρονος από την Πολωνία έχει μια εξαιρετικά σπάνια ικανότητα μνήμης, καθώς μπορεί να ανακαλεί με εντυπωσιακή λεπτομέρεια προσωπικά γεγονότα από τη ζωή του, ενώ οι αναμνήσεις του εμφανίζονται συχνά αυθόρμητα, χωρίς ο ίδιος να προσπαθεί να τις ανασύρει.

Ο έφηβος, τον οποίο οι ερευνητές αναφέρουν με τα αρχικά KCL για την προστασία της ταυτότητάς του, διαπιστώθηκε ότι πληροί τα κριτήρια για Highly Superior Autobiographical Memory (HSAM), γνωστή και ως υπερθυμησία, μια εξαιρετικά σπάνια μορφή εξαιρετικά ισχυρής αυτοβιογραφικής μνήμης.

Η ιστορία του άρχισε τον Ιανουάριο του 2025, όταν ο ίδιος επικοινώνησε με τον γνωστικό ερευνητή Κριστιάν Βαρζικόφσκι, επειδή πίστευε ότι η μνήμη του ήταν ασυνήθιστα ισχυρή και ήθελε να διαπιστώσει αν μπορούσε να μελετηθεί επιστημονικά.

Ο KCL ανέφερε ότι έχει αναμνήσεις που φτάνουν περίπου μέχρι την ηλικία των τριών μηνών. Οι γονείς του επιβεβαίωσαν ορισμένες από τις πολύ πρώιμες αναμνήσεις του, ενώ ο ίδιος περιγράφει ότι από περίπου την ηλικία των τριών ετών απέκτησε μια σχεδόν συνεχή συνειδητή αίσθηση της προσωπικής του ιστορίας.

Όπως είπε στους ερευνητές, μπορεί να ανακαλέσει λεπτομέρειες από περίπου τις μισές ημέρες της ζωής του από το καλοκαίρι του 2022 και μετά. Οι αναμνήσεις δεν χρειάζεται απαραίτητα να προκληθούν από μια συνειδητή προσπάθεια. Μπορεί να εμφανιστούν ξαφνικά από κάτι φαινομενικά ασήμαντο, όπως μια μυρωδιά, ένα τραγούδι, μια λέξη, μια εικόνα ή μια συγκεκριμένη φράση.

Οι ερευνητές πραγματοποίησαν την αξιολόγηση εξ αποστάσεως, σε επτά διαφορετικές συνεδρίες, καθώς ο 16χρονος ζούσε μακριά από την ομάδα. Κατά τη διάρκεια των δοκιμασιών είχε συνεχώς ενεργοποιημένη κάμερα, μικρόφωνο και κοινή χρήση οθόνης, ώστε να διασφαλιστεί ότι εκτελούσε τις ασκήσεις χωρίς βοήθεια.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Στη διαδικασία ελέγχου για HSAM, ο KCL βρέθηκε στο κορυφαίο 0,1% του πληθυσμού.

Σε ένα τεστ, οι ερευνητές του έδωσαν 15 σημαντικά δημόσια γεγονότα και του ζήτησαν να προσδιορίσει την ακριβή ημερομηνία και ημέρα της εβδομάδας κατά την οποία συνέβησαν. Απάντησε σωστά στο 51% των περιπτώσεων, ενώ ο μέσος όρος της ομάδας σύγκρισης ήταν 20,38%.

Σε μια δεύτερη δοκιμασία, του έδωσαν 10 τυχαίες ημερομηνίες από τη δική του ζωή και του ζήτησαν να αναφέρει την ημέρα της εβδομάδας, ένα σημαντικό γεγονός της επικαιρότητας εκείνης της περιόδου και μια προσωπική του ανάμνηση. Το ποσοστό επιτυχίας του έφτασε το 83%, έναντι 28,75% στην ομάδα σύγκρισης.

Οι επιστήμονες ενδιαφέρθηκαν όμως περισσότερο για κάτι άλλο: τι συμβαίνει όταν ο KCL δεν προσπαθεί καθόλου να θυμηθεί;

Σε μια ειδική εργαστηριακή δοκιμασία, οι ερευνητές διέκοπταν απροειδοποίητα την άσκηση και τον ρωτούσαν τι σκεφτόταν εκείνη ακριβώς τη στιγμή. Από τις 15 αυθόρμητες σκέψεις που κατέγραψε, οι 13, δηλαδή το 87%, ήταν προσωπικές αναμνήσεις. Στην ομάδα σύγκρισης, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν περίπου 39%.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο εγκέφαλός του δεν περιπλανιόταν περισσότερο από των άλλων ανθρώπων. Είχε περίπου την ίδια συχνότητα άσχετων με την εργασία σκέψεων. Η διαφορά βρισκόταν στο πού κατευθυνόταν το μυαλό του όταν περιπλανιόταν: πολύ συχνότερα στο προσωπικό του παρελθόν.

Αντίθετα, οι αυθόρμητες σκέψεις του για το μέλλον δεν παρουσίαζαν την ίδια αύξηση.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι ο KCL παρουσίαζε ιδιαίτερα αυξημένη ευαισθησία τόσο σε αισθητηριακά ερεθίσματα όσο και σε εσωτερικές σωματικές αισθήσεις. Εκτιμούν ότι αυτή η αυξημένη ευαισθησία μπορεί να λειτουργεί σαν «ενισχυτής», επιτρέποντας σε πολύ μικρά ερεθίσματα να ενεργοποιούν ευκολότερα μια προσωπική ανάμνηση.

Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι ο 16χρονος διαθέτει μια αλάνθαστη ή φωτογραφική μνήμη. Η HSAM αφορά κυρίως την εξαιρετικά εύκολη και λεπτομερή πρόσβαση σε αυτοβιογραφικές πληροφορίες και όχι την ικανότητα να θυμάται κανείς απολύτως τα πάντα χωρίς λάθη.

Μάλιστα, οι ερευνητές σημειώνουν ότι οι άνθρωποι με HSAM δεν φαίνεται να είναι γενικά καλύτεροι σε κάθε είδους μνήμη ή γνωστική λειτουργία. Αυτό που τους ξεχωρίζει είναι κυρίως ο τρόπος με τον οποίο ανακαλούν και αποκτούν πρόσβαση σε γεγονότα που έχουν ζήσει.

Η συγκεκριμένη έρευνα αφορά ένα μόνο άτομο και οι επιστήμονες τονίζουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερες μελέτες για να διαπιστωθεί αν το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και σε άλλους ανθρώπους με HSAM.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cortex.