Όλα ξεκίνησαν το 2020 από κάτι που οι επιστήμονες δεν έψαχναν καν. Μελετούσαν πώς κινούνται οι άνθρωποι μέσα σε έναν κλειστό χώρο όταν τους ζητείται να κρατούν αποστάσεις μεταξύ τους, όταν παρατήρησαν κάτι παράξενο στα βίντεο των πειραμάτων: σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες άρχιζαν σταδιακά να περπατούν σε κύκλους προς την ίδια κατεύθυνση αριστερόστροφα. Και κανείς δεν φαινόταν να το αντιλαμβάνεται.

Η παρατήρηση αυτή οδήγησε σε μια σειρά πειραμάτων που κράτησαν πέντε χρόνια. Η μελέτη δημοσιεύτηκε στο Nature Communications και περιλαμβάνει πέντε διαφορετικές πειραματικές δοκιμές στην Ισπανία και την Ιαπωνία. Τώρα οι ίδιοι οι ερευνητές επέστρεψαν στα αποτελέσματά τους, περιγράφοντας πώς προσπάθησαν, τη μία μετά την άλλη, να αποκλείσουν τις προφανείς εξηγήσεις για αυτή την ανεπαίσθητη προτίμηση του ανθρώπινου σώματος προς την αριστερόστροφη κίνηση.

Η πρώτη υποψία ήταν ότι έφταιγαν οι τοίχοι ή η δεξιοχειρία. Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι οι δεξιόχειρες εμφανίζουν μια μικρή τάση να στρίβουν αριστερά όταν φτάνουν μπροστά σε ένα εμπόδιο. Οι επιστήμονες κατέγραψαν λοιπόν πρώτα προς ποια πλευρά προτιμούσε να στρίβει κάθε εθελοντής και στη συνέχεια δημιούργησαν ομάδες με διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Αν η δεξιοχειρία ήταν η αιτία, μια ομάδα ανθρώπων που ατομικά προτιμούσαν να στρίβουν δεξιά θα έπρεπε να κινηθεί τελικά δεξιόστροφα. Δεν συνέβη. Ακόμη και τότε, το πλήθος εξακολουθούσε να περιστρέφεται προς τα αριστερά.

Ύστερα οι ερευνητές αφαίρεσαν και τους τοίχους από την εξίσωση. Περισσότεροι από 100 έφηβοι αφέθηκαν να περπατήσουν ελεύθερα σε μια ανοιχτή σχολική αυλή 3.000 τετραγωνικών μέτρων, χωρίς όρια που θα μπορούσαν να καθορίσουν την πορεία τους. Η αριστερόστροφη κίνηση όχι μόνο δεν εξαφανίστηκε αλλά έγινε ακόμη πιο έντονη.

Η επόμενη πιθανή εξήγηση ήταν η κουλτούρα και οι καθημερινές συνήθειες της κίνησης. Στην Ισπανία, όπως και σε μεγάλο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης, οι πεζοί τείνουν να αποφεύγουν ο ένας τον άλλον περνώντας από τη δεξιά πλευρά. Οι επιστήμονες σκέφτηκαν ότι στην Ιαπωνία, όπου οι αντίστοιχες συνήθειες κίνησης είναι διαφορετικές, το φαινόμενο ίσως αντιστρεφόταν.

Έγινε ακριβώς το αντίθετο από αυτό που περίμεναν. Και οι Ιάπωνες συμμετέχοντες κινήθηκαν αριστερόστροφα.

Για να αποκλείσουν ακόμη και την πιθανότητα μιας συνήθειας που αποκτάται μεγαλώνοντας από τους δρόμους, τα γήπεδα ή τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να κινούμαστε στους δημόσιους χώρους επανέλαβαν το πείραμα με παιδιά προσχολικής ηλικίας. Εκεί η τάση ήταν ακόμη ισχυρότερη.

Έμενε μία τελευταία μεγάλη πιθανότητα: μήπως η αριστερόστροφη κίνηση δεν δημιουργείται από το πλήθος αλλά υπάρχει ήδη στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά;

Περισσότεροι από 200 εθελοντές μπήκαν ένας ένας σε έναν άδειο χώρο και περπάτησαν μόνοι. Δεν υπήρχε πλήθος για να ακολουθήσουν, άλλοι πεζοί για να αποφύγουν ή κάποιο εμφανές εξωτερικό ερέθισμα που να τους κατευθύνει. Και πάλι, μια σαφής πλειονότητα κινήθηκε αριστερόστροφα.

Όταν οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν μόνο αυτά τα δεδομένα της ατομικής κίνησης σε υπολογιστικό μοντέλο, κατάφεραν να αναπαράγουν την ίδια περιστροφή που είχαν παρατηρήσει στα πλήθη. Το φαινόμενο, δηλαδή, δεν φαίνεται να γεννιέται όταν πολλοί άνθρωποι συναντιούνται. Υπάρχει ήδη ως μικρή τάση στον καθένα και, όταν οι άνθρωποι βρεθούν μαζί, οι ατομικές αυτές αποκλίσεις αθροίζονται.

Και εδώ βρίσκεται το πιο παράξενο σημείο: ακόμη δεν γνωρίζουμε γιατί συμβαίνει.

Οι ερευνητές αναζήτησαν σχέση με το αν κάποιος είναι δεξιόχειρας ή αριστερόχειρας, με το κυρίαρχο πόδι, το κυρίαρχο μάτι και το φύλο, χωρίς να βρουν εξήγηση. Μια πιθανότητα που παραμένει ανοιχτή αφορά πολύ μικρές ασυμμετρίες στο έσω αυτί, οι οποίες ίσως μετατοπίζουν ανεπαίσθητα την αίσθηση της ευθείας πορείας. Προς το παρόν, όμως, δεν υπάρχει σαφής απάντηση.

Η ανακάλυψη δεν αποτελεί απλώς μια περίεργη λεπτομέρεια της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αν η τάση βρίσκεται ήδη μέσα στην ατομική κίνηση, μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες προσομοιώνουν πλήθη και τον σχεδιασμό χώρων όπου κινούνται καθημερινά χιλιάδες άνθρωποι, όπως αεροδρόμια, σιδηροδρομικοί σταθμοί ή μουσεία.

Υπάρχει όμως και μια τελευταία λεπτομέρεια που κάνει την ιστορία ακόμη πιο παράξενη. Παρόμοιες προτιμήσεις προς τη μία πλευρά έχουν παρατηρηθεί και σε άλλα ζώα, από κοπάδια ψαριών μέχρι μυρμήγκια. Τα στρατιωτικά μυρμήγκια, για παράδειγμα, μπορούν να εγκλωβιστούν σε κυκλικές πορείες στις οποίες ολόκληρη η ομάδα ακολουθεί την ίδια κατεύθυνση.

Ίσως λοιπόν η ανεπαίσθητη τάση που κάνει έναν άνθρωπο να αποκλίνει προς τα αριστερά να μην είναι απλώς ένα περίεργο χαρακτηριστικό του ανθρώπινου βαδίσματος. Όπως σημειώνουν οι ίδιοι οι ερευνητές, μπορεί τελικά να είναι πολύ παλαιότερη από τον άνθρωπο.

Πηγή: Lifo