Εδώ και αιώνες, μελετητές, γλωσσολόγοι και κρυπτογράφοι προσπαθούν να καταλάβουν τι γράφει το χειρόγραφο Βόινιτς. Ίσως, όμως, υπάρχει ένα πρόβλημα που προηγείται ακόμη και της άγνωστης γραφής του: μπορεί να διαβάζουμε τις σελίδες του με λάθος σειρά.

Νέα μελέτη των Colin Layfield και Lisa Fagin Davis προτείνει ότι το περίφημο μεσαιωνικό χειρόγραφο δεν είχε αρχικά τη μορφή που γνωρίζουμε σήμερα. Τα διπλωμένα φύλλα του, υποστηρίζουν, πιθανόν δεν ήταν τοποθετημένα το ένα μέσα στο άλλο, όπως συμβαίνει συνήθως στα τετράδια ενός βιβλίου. Ήταν μεμονωμένα διπλωμένα δίφυλλα, τα λεγόμενα singulions, στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο. Κάποια στιγμή, πιθανότατα στα μέσα ή στα τέλη του 15ου αιώνα, κάποιος τα έδεσε με τον συνηθισμένο τρόπο και έτσι άλλαξε τη σειρά τους.

Η υπόθεση δεν λύνει το μεγαλύτερο μυστήριο του Βόινιτς. Η γραφή του παραμένει αδιάβαστη και η γλώσσα του άγνωστη. Αν όμως οι Layfield και Davis έχουν δίκιο, αλλάζει κάτι θεμελιώδες: ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη δομή του χειρογράφου και τη χρήση για την οποία είχε αρχικά προοριστεί.

Οι δύο ερευνητές χρησιμοποίησαν ανάλυση λανθάνουσας σημασιολογίας, γνωστή ως LSA, για να συγκρίνουν τμήματα του κειμένου. Διαπίστωσαν ότι ορισμένα δίφυλλα που στη σημερινή βιβλιοδεσία χωρίζονται από πολλές σελίδες παρουσιάζουν μεγάλη μεταξύ τους συνοχή. Όταν εξέτασαν τα δίφυλλα ως αυτοτελείς μονάδες και όχι ως μέρη των σημερινών τετραδίων, εμφανίστηκαν διαφορετικές και πιο συνεκτικές ακολουθίες.

Υπάρχουν και οπτικές ενδείξεις. Σε ορισμένες σελίδες, σωλήνες, ρυάκια και άλλα στοιχεία των παράξενων εικονογραφήσεων φτάνουν μέχρι το εσωτερικό περιθώριο, αλλά δεν συνεχίζονται στην απέναντι σελίδα όπως είναι δεμένο σήμερα το βιβλίο. Όταν, όμως, τα δίφυλλα τοποθετηθούν σύμφωνα με τη διάταξη που προτείνουν οι ερευνητές, ορισμένες από αυτές τις εικόνες αρχίζουν να ενώνονται.

Μία ακόμη βοτανική σελίδα του Βόινιτς. Οι εικονογραφήσεις φυτών συνυπάρχουν με το λεγόμενο «Voynichese», τη γραφή που μέχρι σήμερα δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.

Ο Layfield, που διδάσκει πληροφοριακά συστήματα στο Πανεπιστήμιο της Μάλτας, λέει ότι αρκετές από τις παράξενες ασυνέχειες εξαφανίζονται μόλις τα δίφυλλα αντιμετωπιστούν ως ξεχωριστές μονάδες που είχαν αρχικά στοιβαχθεί η μία πάνω στην άλλη. Η Davis, μεσαιωνολόγος και ειδική στην παλαιογραφία, θεωρεί ότι αυτή η διάταξη λύνει με απλό τρόπο αρκετά από τα προβλήματα που απασχολούν εδώ και χρόνια όσους μελετούν τη φυσική δομή του χειρογράφου.

Το Βόινιτς φυλάσσεται σήμερα στη Βιβλιοθήκη Σπάνιων Βιβλίων και Χειρογράφων Μπέινεκε του Πανεπιστημίου Γέιλ και είναι καταλογογραφημένο ως MS 408. Η περγαμηνή του έχει χρονολογηθεί με άνθρακα-14 μεταξύ 1404 και 1438. Το κείμενο είναι γραμμένο σε άγνωστο σύστημα γραφής, που συμβατικά αποκαλείται «Voynichese», και συνοδεύεται από εικόνες παράξενων φυτών, αστρονομικά και αστρολογικά διαγράμματα, γυμνές γυναικείες μορφές, λουτρά, σωλήνες και περίπλοκα κυκλικά σχήματα.

Το χειρόγραφο πήρε το όνομά του από τον Πολωνοαμερικανό παλαιοβιβλιοπώλη Γουίλφριντ Βόινιτς, ο οποίος το αγόρασε το 1912. Κατά καιρούς αποδόθηκε στον Ρότζερ Μπέικον ή ακόμη και στον Λεονάρντο ντα Βίντσι, ενώ έχουν προταθεί δεκάδες θεωρίες για το περιεχόμενό του: χαμένη γλώσσα, κώδικας, βοτανολογικό ή ιατρικό εγχειρίδιο, μουσική σημειογραφία ή ακόμη και μια εξαιρετικά περίτεχνη απάτη. Η επιστημονική χρονολόγηση του υλικού του έχει υπονομεύσει ορισμένες από τις πιο διάσημες θεωρίες για την πατρότητά του.

Το περίφημο αναδιπλούμενο φύλλο του χειρογράφου Βόινιτς με τα σύνθετα κυκλικά διαγράμματα, γνωστό συχνά ως «Rosettes foldout». Η νέα έρευνα εξετάζει αν τέτοιες εικόνες αποκτούν διαφορετική συνοχή όταν αποκατασταθεί η αρχική σειρά των φύλλων.

Η νέα έρευνα έχει όμως και μια δεύτερη, ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρουσα συνέπεια. Αν τα δίφυλλα κυκλοφορούσαν αρχικά ως ανεξάρτητες μικρές ενότητες και όχι ως ένα ενιαίο δεμένο βιβλίο, το Βόινιτς μπορεί να μην ήταν έργο ενός μοναχικού, μυστηριώδους δημιουργού.

Παλαιογραφική μελέτη έχει εντοπίσει έως και πέντε διαφορετικά χέρια στη γραφή του. Για την Davis, αυτό ενισχύει την πιθανότητα να έχουμε μπροστά μας ένα αντικείμενο που δημιουργήθηκε και χρησιμοποιήθηκε συλλογικά: ίσως μια σειρά μικρών φυλλαδίων μέσα από τα οποία μια κοινότητα μετέδιδε γνώσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο ή από γενιά σε γενιά.

Τα μόνα άλλα μεσαιωνικά χειρόγραφα που η Davis έχει εντοπίσει να διατηρούνται σε ανάλογη διάταξη singulions είναι Κοράνια από τη Βόρεια Αφρική, όπου τα ξεχωριστά δίφυλλα φαίνεται ότι μοιράζονταν ως μικρές ενότητες για διδασκαλία. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Βόινιτς είχε την ίδια χρήση. Δείχνει, όμως, ότι μια τέτοια μορφή χειρογράφου υπήρχε και μπορούσε να χρησιμεύσει για τη μετάδοση γνώσης μέσα σε μια κοινότητα.

Κάπου εδώ εμφανίζεται και μια πιο δελεαστική, αλλά εντελώς ανεπιβεβαίωτη, υπόθεση. Ορισμένες εικόνες μοιάζουν να παραπέμπουν στο γυναικείο αναπαραγωγικό σύστημα, ενώ άλλες σχετίζονται με βότανα και αστρολογία. Η Davis λέει ότι, αν συνδυάσει κανείς όλα αυτά τα στοιχεία, το χειρόγραφο αρχίζει να θυμίζει ένα βιβλίο όπου διατηρείται γυναικεία λαϊκή γνώση. Τονίζει, όμως, ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί ακόμη να αποδειχθεί.

Η ειρωνεία είναι ότι το λάθος που ίσως ανακάτεψε τη σειρά των σελίδων μπορεί να είναι και αυτό που έσωσε το χειρόγραφο. Πολλά μεσαιωνικά κείμενα που δεν δέθηκαν σε τόμους δεν κατάφεραν να επιβιώσουν. Κάποιος μπορεί να έδεσε το Βόινιτς λάθος αλλά με αυτόν τον τρόπο το κράτησε ενωμένο για περίπου έξι αιώνες.

Και το διασημότερο αδιάβαστο χειρόγραφο του κόσμου μπορεί τελικά να μας είχε δώσει ένα πολύ απλό μήνυμα πριν καταφέρουμε να διαβάσουμε έστω και μία λέξη του: ίσως έπρεπε πρώτα να βάλουμε τις σελίδες στη σωστή σειρά.


ΠΗΓΗ