Η υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ του Επαρχιακού Οργανισμού Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) Λευκωσίας και της ισραηλινής εταιρείας Mekorot έφερε ξανά στο προσκήνιο έναν οργανισμό που για δεκαετίες αποτελεί αντικείμενο έντονης διεθνούς αντιπαράθεσης.

Ακριβέστερα, ο ΕΟΑ υπέγραψε μνημόνιο με τη Mekorot Development & Enterprise, θυγατρική της ισραηλινής κρατικής εταιρείας ύδρευσης Mekorot, με στόχο την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και βέλτιστων πρακτικών στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Το μνημόνιο υπέγραψαν ο πρόεδρος του ΕΟΑ Λευκωσίας, Κωνσταντίνος Γιωρκάτζης, και ο διευθύνων σύμβουλος της Mekorot Development & Enterprise, Barak Graber, παρουσία του πρέσβη του Ισραήλ στην Κύπρο, στελεχών των δύο οργανισμών και εκπροσώπων της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η συνεργασία αφορά, όπως τονίστηκε εκατέρωθεν, την ανταλλαγή τεχνογνωσίας, την εκπαίδευση προσωπικού, τις βέλτιστες πρακτικές στη διαχείριση υδάτινων πόρων, καθώς και την αξιοποίηση τεχνολογιών όπως η αφαλάτωση, η επαναχρησιμοποίηση νερού και τα «έξυπνα» δίκτυα ύδρευσης. Ένας από τους πρακτικούς στόχους που επιδιώκονται, μέσω του μνημονίου συνεργασίας, είναι η μείωση του μη τιμολογούμενου νερού (δηλαδή των απωλειών από διαρροές ή άλλες αιτίες) στο δίκτυο ύδρευσης της Λευκωσίας.

Η συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας με τη Mekorot δεν είναι πρόσφατη. Η ισραηλινή κρατική εταιρεία συμμετέχει σε έργα αφαλάτωσης στην Κύπρο ήδη από το 2009, ενώ το 2012 υπεγράφη δεύτερη σύμβαση για τη μονάδα αφαλάτωσης Λάρνακας. Από την πλευρά του, το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων επισημαίνει ότι η συνεργασία του με τη Mekorot, στο πλαίσιο των έργων αφαλάτωσης, χρονολογείται από το 2015.

Ποια είναι η Mekorot και γιατί βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς κριτικής

Η Mekorot ιδρύθηκε το 1937, πριν ακόμη από την ίδρυση του κράτους του Ισραήλ, και σήμερα αποτελεί την εθνική εταιρεία ύδρευσης της χώρας. Ωστόσο, η δραστηριότητά της συνοδεύεται εδώ και χρόνια από έντονες επικρίσεις που σχετίζονται με τον τρόπο που η εταιρεία διαχειρίζεται και εκμεταλλεύεται τους υδάτινους πόρους στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, ελέγχοντας, ουσιαστικά, μέσω του θεμελιώδους και απαραίτητου για τη ζωή αγαθού τού νερού, και την ίδια την ύπαρξη των Παλαιστινίων.

Οργανώσεις όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Who Profits, οι Friends of the Earth International, αλλά και παλαιστινιακές οργανώσεις όπως η Stop the Wall, έχουν δημοσιεύσει εκθέσεις και αναλύσεις στις οποίες υποστηρίζουν διεξοδικά τον αμφιλεγόμενο ρόλο της Mekorot, κατηγορώντας την για «υδάτινο απαρτχάιντ» εις βάρος των Παλαιστινίων. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με το Καταστατικό της Ρώμης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, το απαρτχάιντ αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Παρότι κάθε έκθεση δίνει έμφαση σε διαφορετικές πτυχές του ζητήματος, όλες συγκλίνουν σε ένα βασικό επιχείρημα: ότι ο έλεγχος του νερού αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ισραηλινής πολιτικής στα εδάφη των Παλαιστινίων και ότι η Mekorot είναι ο βασικός φορέας υλοποίησης αυτής της πολιτικής.

Σύμφωνα με τις οργανώσεις αυτές, η εταιρεία έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο δίκτυο γεωτρήσεων, αγωγών και δεξαμενών στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, το οποίο τροφοδοτεί τόσο το Ισραήλ όσο και τους ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη. Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ακόμη ότι, ενώ η Mekorot προμηθεύει νερό και στις παλαιστινιακές αρχές ύδρευσης, οι ποσότητες καθορίζονται από το ισραηλινό σύστημα αδειοδοτήσεων και διαχείρισης, γεγονός που δημιουργεί σχέση εξάρτησης των παλαιστινιακών κοινοτήτων από την ισραηλινή εταιρεία.

Άνιση πρόσβαση στο νερό μεταξύ Ισραηλινών εποίκων και Παλαιστινίων

Κεντρικός άξονας όλων των εκθέσεων είναι ότι η πρόσβαση στο νερό δεν κατανέμεται ισότιμα μεταξύ Ισραηλινών εποίκων και Παλαιστινίων, εξαναγκάζοντας, παράλληλα, τους Παλαιστινίους να το αγοράζουν σε πολύ υψηλές τιμές.

Η Διεθνής Αμνηστία υποστηρίζει ότι εκατοντάδες παλαιστινιακές κοινότητες είτε δεν διαθέτουν σύνδεση με οργανωμένο δίκτυο ύδρευσης είτε αντιμετωπίζουν συχνές διακοπές νερού, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

Άρθρο με τίτλο «Take Action: Mekorot cuts water to tens of thousands of Palestinians», που δημοσιεύτηκε στις 17 Ιουνίου 2016 από την παλαιστινιακή εκστρατεία «Stop the Wall» αναφέρει ότι, εκείνη την περίοδο, η Mekorot διέκοψε ή περιόρισε σημαντικά την παροχή νερού σε πόλεις και χωριά όπως η Τζενίν, η Σαλφίτ και περιοχές της Ναμπλούς, ενώ οι ισραηλινοί οικισμοί συνέχισαν να έχουν κανονική υδροδότηση. Ως εκ τούτου δεκάδες χιλιάδες Παλαιστίνιοι έμειναν χωρίς επαρκές πόσιμο νερό, σε περίοδο υψηλών θερμοκρασιών και κατά τη διάρκεια του Ραμαζανιού ή αναγκάστηκαν να αγοράζουν νερό από υδροφόρες σε πολύ υψηλότερες τιμές. Το άρθρο τονίζει ότι η μείωση της παροχής δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό αλλά μέρος μιας μακροχρόνιας πολιτικής ελέγχου των υδάτινων πόρων.

Παρόμοια συμβάντα περιγράφονται και στην έκθεση της Who Profits, η οποία αναφέρει ότι πολλοί Παλαιστίνιοι αναγκάζονται να αγοράζουν νερό από ιδιωτικές υδροφόρες σε πολλαπλάσια τιμή. Σε ορισμένες φτωχές αγροτικές κοινότητες, αναφέρεται χαρακτηριστικά, η δαπάνη για την αγορά νερού μπορεί να απορροφά σημαντικό μέρος του μηνιαίου οικογενειακού εισοδήματος, οδηγώντας σε περαιτέρω φτωχοποίηση και οικονομική εξαθλίωση.

Επιπρόσθετα, η συστηματική μείωση της πρόσβασης των Παλαιστινίων στο νερό έχει επιφέρει σοβαρό πλήγμα στον γεωργικό τομέα, με άμεσες συνέπειες τόσο στην παραγωγή όσο και στα μέσα βιοπορισμού χιλιάδων οικογενειών.

Η εξάρτηση από την αγορά νερού

Οι οργανώσεις επικαλούνται στοιχεία που καταδεικνύουν μεγάλες ανισότητες στην πρόσβαση στο νερό. Σύμφωνα με τους Friends of the Earth International σε ορισμένα χωριά της Δυτικής Όχθης οι κάτοικοι διαθέτουν μόλις 20 λίτρα νερού ανά άτομο ημερησίως, στη Γάζα, το 2024, η διαθέσιμη ποσότητα εκτιμάτo σε 2–9 λίτρα ανά άτομο ημερησίως, ενώ αντίθετα, οι Ισραηλινοί έποικοι χρησιμοποιούν κατά μέσο όρο 247 λίτρα νερού ανά άτομο ημερησίως!

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη Λωρίδα της Γάζας, όπου οι οργανώσεις περιγράφουν μια χρόνια κρίση νερού, η οποία έχει επιδεινωθεί δραματικά τα τελευταία χρόνια και εξαιτίας του πολέμου.

H έκθεση της Who Profits αναφέρει ότι, ακριβώς επειδή η Γάζα δεν μπορεί να αναπτύξει ανεξάρτητα τον υδάτινο τομέα της, αναγκάζεται να αγοράζει ολοένα και μεγαλύτερες ποσότητες νερού από τη Mekorot, γεγονός που την καθιστά πλήρως εξαρτημένη από την εταιρεία. Την ίδια στιγμή και εξαιτίας της καταστροφής των υδάτινων υποδομών, το 97% του διαθέσιμου νερού στην περιοχή θεωρείται ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση.

Οι ίδιες οργανώσεις υποστηρίζουν ότι οι περιορισμοί στην έκδοση αδειών για νέες παλαιστινιακές γεωτρήσεις ή για την αναβάθμιση υφιστάμενων υποδομών δυσχεραίνουν ακόμη περισσότερο την πρόσβαση των παλαιστινιακών κοινοτήτων σε ασφαλές και επαρκές νερό.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967, το Ισραήλ ανέλαβε τον έλεγχο των κυριότερων υδάτινων πόρων της Δυτικής Όχθης. Τον Νοέμβριο του 1967, οι ισραηλινές αρχές εξέδωσαν τη Στρατιωτική Διαταγή 158, σύμφωνα με την οποία οι Παλαιστίνιοι δεν μπορούσαν να κατασκευάσουν καμία νέα εγκατάσταση ύδρευσης χωρίς προηγουμένως να εξασφαλίσουν άδεια από τον ισραηλινό στρατό. Έκτοτε, η άντληση νερού από οποιαδήποτε νέα πηγή ή η ανάπτυξη οποιασδήποτε νέας υποδομής ύδρευσης απαιτεί άδεια από το Ισραήλ, η οποία στην πράξη είναι σχεδόν αδύνατο να χορηγηθεί.

Διακοπή συνεργασιών

Ως διακρατικός φορέας, η Mekorot, σύμφωνα με το άρθρο «Water apartheid and the Palestinian struggle for justice» των Friends of the Earth International, πωλεί τεχνολογίες και υπηρεσίες σε χώρες όπως η Ινδία, η Αργεντινή και η Ρουμανία, προβάλλοντας την εικόνα της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, έπειτα από πιέσεις οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ομάδων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εταιρείες και δημοτικές αρχές στην Ολλανδία και την Αργεντινή ακύρωσαν συμβόλαια συνεργασίας με την ισραηλινή κρατική εταιρεία ύδρευσης.

Η Διεθνής Αμνηστία σε άρθρο της με τίτλο «Confronting the global political economy enabling Israel’s genocide, occupation and apartheid», από τον Σεπτέμβριο του 2025, κατονομάζει τη Mekorot ως μία από τις εταιρείες που συμβάλλουν στην ισραηλινή κατοχή («Mekorot contributes to Israel’s unlawful occupation of the Palestinian Territory by managing the water infrastructure and network in the West Bank in ways that discriminate against Palestinians and favor unlawful Israeli settlements») και καλεί κράτη, δημόσιους φορείς και άλλες εταιρείες να επανεξετάσουν ή να διακόψουν τις συνεργασίες τους («States, public institutions and other companies must use their leverage through their investments in these companies – up to and including responsibly divesting and ceasing purchases from them – to stop these sales»).

Σαφώς, η συνεργασία του κυπριακού Δημοσίου με την ισραηλινή Mekorot προϋπήρχε του πρόσφατου πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας. Ωστόσο, σήμερα, η σύναψη νέων μνημονίων συνεργασίας με μια εταιρεία που έχει συνδεθεί με σοβαρές παραβιάσεις των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων και με την εργαλειοποίηση του νερού ως μέσου ελέγχου και όπλου κατοχής, θα έπρεπε να μας προβληματίσει, αν όχι να μας εξοργίσει.