Στις 26 Απριλίου του 1986, λίγο μετά την 01:00 το πρωί, μια προγραμματισμένη δοκιμή στον τέταρτο αντιδραστήρα του πυρηνικού σταθμού του Τσερνόμπιλ, τότε τμήμα της Σοβιετικής Ένωσης (σημερινή Ουκρανία), μετετράπη σε ένα από τα πλέον καταστροφικά συμβάντα στην ανθρώπινη ιστορία.

Ένας συνδυασμός ανθρώπινων λαθών, σοβαρών σχεδιαστικών ελλείψεων και δομικών προβλημάτων στο σύστημα οδήγησε σε μια σειρά από εκρήξεις, απελευθερώνοντας ένα ραδιενεργό νέφος που ταξίδεψε σε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Νωρίς το πρωί της 26ης Απριλίου 1986, η νυχτερινή βάρδια στον αντιδραστήρα Νο. 4 ξεκινούσε έναν φαινομενικά απλό έλεγχο ασφαλείας. Σκοπός ήταν να διαπιστωθεί εάν η αδράνεια της τουρμπίνας μπορούσε να τροφοδοτήσει προσωρινά τα συστήματα ψύξης σε περίπτωση απώλειας εξωτερικής ηλεκτροδότησης, μέχρι να τεθούν σε λειτουργία οι εφεδρικές γεννήτριες ντίζελ. Ένα σχέδιο που, θεωρητικά, έδειχνε εφικτό – μέχρι τη στιγμή που τα πάντα πήγαν στραβά.

Η ισχύς του αντιδραστήρα μειώθηκε δραματικά, πολύ κάτω από τα επιτρεπτά όρια ασφαλείας, ως αποτέλεσμα σειράς λανθασμένων χειρισμών. Ένας μηχανικός με περιορισμένη εμπειρία εισήγαγε περισσότερες ράβδους ελέγχου από ό,τι προβλεπόταν, προκαλώντας απότομη πτώση της ισχύος. Αντί να διακόψουν τη διαδικασία, το προσωπικό επιχείρησε να ανεβάσει την ισχύ χειροκίνητα, παρακάμπτοντας τους αυτόματους μηχανισμούς ασφαλείας του σταθμού.

Η κρίσιμη στιγμή ήρθε λίγο μετά την 01:23. Σε μια προσπάθεια να σβήσει τον αντιδραστήρα, πατήθηκε ο διακόπτης έκτακτης απενεργοποίησης, γνωστός ως AZ-5. Ο σχεδιασμός του προέβλεπε την ταχεία εισαγωγή όλων των ράβδων ελέγχου για να σταματήσει η πυρηνική αντίδραση. Ωστόσο, υπήρχε ένα σοβαρό, μοιραίο ελάττωμα: οι άκρες των ράβδων ήταν κατασκευασμένες από γραφίτη, υλικό που σε συγκεκριμένες συνθήκες επιταχύνει τα νετρόνια. Αντί να μειώσουν την ισχύ, οι ράβδοι προκάλεσαν την ακριβώς αντίθετη αντίδραση: μια ανεξέλεγκτη, απότομη αύξηση της δραστηριότητας, της θερμότητας και της εσωτερικής πίεσης.

Σε δευτερόλεπτα, η ισχύς εκτοξεύτηκε πέρα από κάθε όριο αντοχής. Η υπερβολική θερμοκρασία κατέστρεψε τα καύσιμα στοιχεία και τις δομές του αντιδραστήρα. Ακολούθησαν δύο ισχυρές εκρήξεις – μία λόγω της συσσώρευσης ατμού και μία πιθανώς πυρηνική – οι οποίες κατέστρεψαν ολοσχερώς το κτίριο του αντιδραστήρα και απελευθέρωσαν τεράστιες ποσότητες ραδιενεργών ουσιών στην ατμόσφαιρα.

Οι ρίζες της καταστροφής ήταν βαθιές και πολλαπλές: από τον εγγενώς ασταθή σχεδιασμό του συγκεκριμένου τύπου αντιδραστήρα (RBMK-1000), που είχε την τάση να αυξάνει την ισχύ όσο λιγότερο νερό ψύξης υπήρχε, μέχρι την προβληματική κατασκευή των ράβδων ελέγχου με τις άκρες γραφίτη, και την ανεπαρκή κατάρτιση του προσωπικού. Αρχικά, η Σοβιετική Ένωση προσπάθησε να συγκαλύψει την έκταση του ατυχήματος, όμως το ραδιενεργό νέφος αγνόησε τα σύνορα, φανερώνοντας την τραγωδία στον κόσμο.

Ακολουθούν φωτογραφίες από το αρχείο του Reuters:

Με πληροφορίες από Fortunegreece.