Τα άτομα με υψηλό δείκτη νοημοσύνης μπορεί να βασανίζονται από ενοχές με έναν τρόπο που οι περισσότεροι δυσκολεύονται να κατανοήσουν. Οι ενοχές επειδή ξέχασες τα γενέθλια ενός φίλου ή έφαγες ένα ολόκληρο πακέτο Oreo τα μεσάνυχτα κάποια στιγμή υποχωρούν. Αυτές, όμως, επιμένουν. Σε ακολουθούν όταν ξεκουράζεσαι, όταν απολαμβάνεις κάτι, ακόμη και σε στιγμές που, αντικειμενικά, δεν συμβαίνει τίποτα κακό.

Σύμφωνα με το Psychology Today, αυτό είναι συχνό στους χαρισματικούς ενήλικες που βιώνουν έντονα τα συναισθήματά τους, και υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι που το εξηγούν.

Ο πρώτος είναι η ηθική ευαισθησία. Τα άτομα με υψηλό IQ αντιλαμβάνονται τις ηθικές προεκτάσεις καθημερινών καταστάσεων τις οποίες άλλοι προσπερνούν χωρίς δεύτερη σκέψη. Ένα συνηθισμένο γεύμα γίνεται αφορμή για να αναλογιστούν ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής και εφοδιασμού του. Μια μικρή αγορά τούς φέρνει αντιμέτωπους με τις κοινωνικές ανισότητες. Όπως επισημαίνει το Psychology Today, αυτό που εντείνει τη μοναξιά τους είναι ότι οι άνθρωποι γύρω τους δεν νιώθουν το ίδιο. Κι όταν προσπαθούν να το εξηγήσουν, μπορεί να ακούγονται διδακτικοί ή κουραστικοί, ενώ στην πραγματικότητα είναι τόσο απορροφημένοι από την αυστηρή αυτοκριτική τους, που δεν τους μένει περιθώριο να κρίνουν κανέναν άλλο.

Ο δεύτερος λόγος είναι η υπαρξιακή υπερδιεγερσιμότητα, ένας όρος που επινόησε ο ψυχολόγος Καζίμιες Νταμπρόφσκι το 1964. Οι χαρισματικοί άνθρωποι δεν βλέπουν μόνο πώς είναι τα πράγματα· βλέπουν και πώς θα μπορούσαν να είναι καλύτερα, με μια διαύγεια που συχνά τους αναστατώνει. Το χάσμα ανάμεσα στην υπάρχουσα πραγματικότητα και τη δυνατότητα βελτίωσής της γεννά ενοχές. Όταν διακρίνεις τόσο καθαρά τη λύση, ένα μέρος του μυαλού σου θεωρεί ότι είναι δική σου ευθύνη να γεφυρώσεις αυτό το χάσμα – και σε «κατηγορεί» όταν δεν τα καταφέρνεις.

Γιατί τα άτομα με υψηλό IQ δυσκολεύονται να απαλλαγούν από τις ενοχές

Ο τρίτος παράγοντας είναι η τελειομανία, σε μια μορφή πιο σκληρή από εκείνη που συνδέεται με την επαγγελματική φιλοδοξία. Πρόκειται για μια αδιάκοπη ανάγκη να λογοδοτείς για τα πάντα, ακόμη και για εξελίξεις που ποτέ δεν μπορούσες να ελέγξεις. Για τον φίλο που κατέστρεψε τη ζωή του, παρά τις προσπάθειές σου να τον βοηθήσεις. Για την κατάσταση που έβλεπες να εκτροχιάζεται, αλλά δεν μπορούσες να αποτρέψεις. Κι όμως, ένα μέρος του μυαλού σου καταγράφει όλα αυτά ως προσωπικές αποτυχίες.

Τα χαρισματικά παιδιά, επίσης, συχνά αναλαμβάνουν από μικρή ηλικία ρόλους και ευθύνες ενηλίκων μέσα στην οικογένεια. Γίνονται το σταθερό στήριγμα, ο έμπιστος συνομιλητής, το συναισθηματικό επίκεντρο ενός σπιτιού που δεν θα έπρεπε ποτέ να στηρίζεται πάνω τους με αυτόν τον τρόπο. Όταν ένα παιδί αδυνατεί να ανταποκριθεί σε έναν αδύνατο ρόλο, δεν αμφισβητεί τις απαιτήσεις του ρόλου· κατηγορεί τον εαυτό του. Κι αυτή η πεποίθηση ριζώνει προτού αποκτήσει τις λέξεις για να την αμφισβητήσει.

Υπάρχει ακόμη μια ψυχαναλυτική ερμηνεία, με καταβολές στον Φρόιντ και τη Μέλανι Κλάιν, σύμφωνα με την οποία ορισμένες ενοχές είναι στην πραγματικότητα θυμός που έχει αλλάξει κατεύθυνση. Όταν δεν μπορείς να διορθώσεις ό,τι έχει πάει στραβά ή να προστατεύσεις κάποιον που αγαπάς, η αίσθηση αδυναμίας γεννά μια οργή που δεν βρίσκει διέξοδο. Το μυαλό τη μετατρέπει σε ενοχή, επειδή η ενοχή, τουλάχιστον, μοιάζει ηθικά αποδεκτή.

Τελικά, ένα μέρος αυτού που οι ευφυείς και ευαίσθητοι ενήλικες βιώνουν ως ενοχή είναι στην πραγματικότητα θλίψη για την απόσταση ανάμεσα στον κόσμο όπως είναι και στον κόσμο όπως ξέρουν ότι θα μπορούσε να είναι.

ΠΗΓΗ: Vice