Τα έργα του εικαστικού Γιώργου Γαβριήλ έγιναν γνωστά με τον λάθος τρόπο ή τουλάχιστον όχι με τον τρόπο που ο ίδιος επεδίωκε να μεταφέρει τα μηνύματα της τέχνης του. Ποια είναι αυτά τα μηνύματα; Κάποιοι ίσως διερωτηθούν, ενώ άλλοι θα υιοθετήσουν τα λόγια εκείνων που προσφάτως παραποίησαν την αξία της καλλιτεχνικής του άποψης, χαρακτηρίζοντάς τα ως βλάσφημα.

Ο κύριος Γαβριήλ δίδαξε για χρόνια σε σχολείο κοινότητας στην περιοχή όπου μεγάλωσα. Δεν είχα την τύχη να τον έχω καθηγητή, ωστόσο, άκουσα για εκείνον από πρώην μαθητές του, αλλά και από τον πατέρα μου, που τον γνώριζε από την παιδική τους ηλικία. Τον παρουσιάζουν ως άνθρωπο σεμνό και χαμηλών τόνων, που με την προσωπικότητά του ενέπνεε τους μαθητές και τους ανθρώπους γύρω του.

Η ανάγκη να ακουστεί η δική του φωνή, ιδιαίτερα μετά την τελευταία επίθεση και τις έντονες αντιδράσεις που δέχθηκε για τα έργα του, μάς οδήγησε στο εργαστήριό του, τον χώρο όπου δημιουργεί έργα που αποτυπώνουν τη δική του κοσμοθεωρία. Μέσα από τη συνέντευξη στη CITY είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε για την πίστη, τα προσωπικά βιώματα που, όπως ο ίδιος αναφέρει, τον έφεραν πιο κοντά στην αριστερή ιδεολογία, αλλά και για την ανάγκη ύπαρξης μιας τέχνης που λειτουργεί ως μέσο διαμαρτυρίας και κριτικής απέναντι σε όσα συμβαίνουν σήμερα στην Κύπρο και στον υπόλοιπο κόσμο.

Κύριε Γαβριήλ, μιλήστε μας για τα έργα σας. Ποιες είναι οι πηγές έμπνευσής σας;

Όπως όλοι οι καλλιτέχνες - ακόμη και αν το δούμε ιστορικά - εκφράζουν μέσα από τα έργα τους τα συναισθήματά τους, τις εμπειρίες, τα βιώματα και τους προβληματισμούς τους, έτσι κι εγώ μιλώ για τον κόσμο μέσα από τη δική μου ματιά. Ο κάθε καλλιτέχνης βλέπει την πραγματικότητα διαφορετικά, ανάλογα με την κοσμοθεωρία και την ιδεολογία που κουβαλά. Προσωπικά, αφουγκράζομαι όσα συμβαίνουν γύρω μας, το κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον της εποχής μας και θεωρώ πολύ σημαντικό κάθε καλλιτέχνης να αποτυπώνει το στίγμα του καιρού του.

Μέσα από τη δουλειά μου αναφέρομαι στην Κύπρο, σε εκείνη που έζησα και σε εκείνη που ζω σήμερα. Παράλληλα, τα έργα μου αντανακλούν το ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό περιβάλλον, όχι μόνο της Κύπρου αλλά και του κόσμου, καθώς στην εποχή της παγκοσμιοποίησης ό,τι συμβαίνει οπουδήποτε, ακόμη και αυτά που συνέβησαν στη Βενεζουέλα, μας επηρεάζει άμεσα.

Μια από τις θεματικές στα έργα σας είναι η πίστη και η θρησκεία. Τι σημαίνει για εσάς η πίστη;

Χρησιμοποιώ συχνά θρησκευτικά σύμβολα γιατί θεωρώ ότι αγγίζουν περισσότερο τον κόσμο και δημιουργούν μια έντονη αντιπαράθεση ανάμεσα σε όσα διδάσκει η θρησκεία και σε όσα τελικά πράττουν οι άνθρωποι. Μέσα από τα έργα μου προσπαθώ, κατά κάποιον τρόπο, να ξεσκεπάσω την υποκρισία εκείνων που δείχνουν ευλάβεια μπροστά στις ιερές μορφές αλλά στην καθημερινότητά τους δεν εφαρμόζουν τις αξίες που διδάσκει ο χριστιανισμός. Δεν είναι αυτό υποκριτικό; Αυτήν την υποκρισία αναδεικνύω μέσα από την τέχνη μου. Δεν μπορεί να επικαλείσαι τη θρησκεία και εσύ ο ίδιος να μην αποδέχεσαι όσα σου διδάσκει, δηλαδή την αγάπη και την αλληλεγγύη για τον συνάνθρωπό σου.

Αυτή η υποκρισία, όμως, δεν αφορά μόνο τους πιστούς, αλλά και τους ίδιους τους εκπροσώπους της Εκκλησίας, οι οποίοι συχνά ταυτίζονται με την άρχουσα τάξη και λειτουργούν ως όργανά της χειραγωγώντας τους πιστούς.

Ποια είναι η προσωπική σας σχέση με τη θρησκεία;

Δεν είμαι θρησκευόμενος, ωστόσο μεγάλωσα σε μια θρησκευόμενη οικογένεια. Διδάχθηκα όπως όλοι μας τη χριστιανική πίστη στο σχολείο και είτε το θέλουμε είτε όχι αυτή αποτελεί κομμάτι του πολιτισμού μας.

Ίσως για αυτό σε πολλά έργα μου χρησιμοποιώ χριστιανικά σύμβολα, απεικονίζω εκκλησίες της Κύπρου και πρόσωπα όπως ο Ιησούς, η Παναγία κ.ά. Δεν έχω κάποιο ταμπού σε σχέση με τη θρησκεία, αντίθετα, επιμελήθηκα τοιχογραφίες σε εκκλησία της κοινότητάς μου και στο παρελθόν ασχολήθηκα με τη συντήρηση εικόνων Αγίων.

Αυτό που θέλω να ξεκαθαρίσω είναι πως δεν έχω κάποια σκοπιμότητα -όπως υποστηρίζουν ορισμένοι- να προσβάλω ή να εκθέσω την Εκκλησία ή τη χριστιανική πίστη. Εκείνο που με ενδιαφέρει είναι, όπως ανέφερα και προηγουμένως, να αναδείξω την ανθρώπινη υποκρισία ανάμεσα στο τι πιστεύουμε και σε αυτό που, εν τέλει, πράττουμε καθημερινά.

Μιλήσατε για ιδεολογία και κοσμοθεωρία. Θα λέγατε ότι η δική σας τοποθέτηση εντάσσεται στον χώρο της Αριστεράς;

Ναι, ανήκω στον χώρο της Αριστεράς. Μεγάλωσα σε μια οικογένεια με αριστερές καταβολές και σπούδασα στη Μόσχα την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης κατά την οποία η μαρξιστική θεωρία αποτελούσε βασικό μέρος της διδασκαλίας. Παράλληλα και προσωπικά, ιδιαίτερα κατά την εφηβεία μου, μελέτησα τον Μαρξισμό και τον Λενινισμό.

Όλα αυτά με έφεραν πιο κοντά στις ιδέες και τις αξίες που εκφράζει η Αριστερά και αναπόφευκτα επηρέασαν και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνομαι τον κόσμο και την τέχνη.

Υπήρξαν και κάποια γεγονότα που σημάδεψαν πριν από χρόνια την οικογένειά σας επειδή, ακριβώς, είχαν αριστερή ιδεολογία. Μπορείτε να μας μιλήσετε γι’ αυτό;

Πριν από το πραξικόπημα μέλη της οικογένειάς μου δέχθηκαν βομβιστικές επιθέσεις από την ΕΟΚΑ Β’ λόγω της αριστερής τους ιδεολογίας. Ο πατέρας μου και ο αδελφός μου συνελήφθησαν και κρατήθηκαν στις Κεντρικές Φυλακές εξαιτίας των πολιτικών τους πεποιθήσεων. Και εγώ ο ίδιος είχα συλληφθεί και ανακριθεί, καθώς υπήρχαν υποψίες ότι ο πατέρας μου έκρυβε όπλα στο σπίτι μας επειδή ήταν Μακαριακός. Αυτά τα βιώματα, με σημάδεψαν και με έφεραν πιο κοντά στον χώρο της Αριστεράς.

Οι προσωπικές μου πεποιθήσεις γύρω από την Αριστερά συνδέονται κυρίως με τον αγώνα για μια πιο δίκαιη και πιο ανθρώπινη κοινωνία.

Πιστεύετε ότι η ιδεολογική σας ταυτότητα έπαιξε ρόλο στην στοχοποίησή σας;

Πιστεύω ότι ο συγκεκριμένος σάλος που δημιουργήθηκε δεν ήταν τυχαίος, αλλά συνδέεται άμεσα με την προεκλογική περίοδο. Φυσικά, η ιδεολογία μου έπαιξε ρόλο αφού είναι γνωστό ότι είμαι αριστερός και ως εκ τούτου ήταν εύκολη η στοχοποίησή μου ως καλλιτέχνη.

Παρουσιάστηκε η δουλειά μου ως επίθεση απέναντι στην πίστη με σκοπό να δημιουργηθούν εντυπώσεις και να εξυπηρετηθούν πολιτικά οφέλη. Στην ουσία, επιχειρήθηκε να ταυτιστεί η Αριστερά με τον αθεϊσμό, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, καθώς πολλοί άνθρωποι της Αριστεράς είναι θρησκευόμενοι όπως είναι άλλωστε και η δική μου οικογένεια.

Σε σύγκριση με το 2021, οι αντιδράσεις το 2025 ήταν σαφώς εντονότερες και οδήγησαν ακόμη και σε επίθεση έξω από την οικία σας, όπου διατηρείτε το εργαστήριό σας. Τι πιστεύετε ότι έχει αλλάξει μέσα σε αυτά τα τέσσερα χρόνια;

Η βασική διαφορά με το σήμερα είναι, κατά τη γνώμη μου, η άνοδος της ακροδεξιάς, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Κύπρο. Οι πρώτες αντιδράσεις που εκδηλώθηκαν φέτος προήλθαν από το ΕΛΑΜ και στη συνέχεια ακολούθησαν παρεμβάσεις από πολιτικά πρόσωπα, με πρώτο τον αντιπρόεδρο του ΔΗΣΥ, Ευθύμιο Δίπλαρο, και άλλους. Τα εγκαίνια της έκθεσης στην γκαλερί στην Πάφο πραγματοποιήθηκαν κανονικά, ωστόσο ο ιδιοκτήτης δεχόταν συνεχείς τηλεφωνικές απειλές για τη ζωή του ιδίου και των παιδιών του. Κάτι που δεν είχε βιώσει ξανά. Είναι τρομακτικό να σκεφτεί κανείς ότι μια εικαστική έκθεση μπορεί να προκαλέσει τέτοιο κλίμα τρόμου.

Από τις δημόσιες τοποθετήσεις τους φάνηκε ότι υπήρχε συντονισμός αφού δήλωναν πως «προστατεύουν» τους πιστούς από εμένα, υποστηρίζοντας ότι προσβάλλω τη θρησκεία, ενώ έλεγαν πως αν συνεχίσω θα τους βρω απέναντί μου. Το αποκορύφωμα όλων αυτών ήταν η απόσυρση μιας έκθεσης μέσω εκφοβισμού και τρομοκρατίας. Και διερωτώμαι, από πότε τα έργα ενός καλλιτέχνη θεωρούνται απειλή; Δεν υπάρχουν νόμοι και Σύνταγμα σε αυτήν τη χώρα;

Περιμένατε διαφορετική αντίδραση;

Υποτίθεται πως αυτά τα κόμματα έχουν βουλευτές στη Βουλή και ψηφίζουν νομοθεσίες. Αυτοί είναι που θεσμοθετούν και διαφυλάσσουν το Σύνταγμα της χώρας μας και την ίδια ώρα οι ίδιοι καταπατούν τους νόμους και τις δημοκρατικές αρχές που υποτίθεται πως υπηρετούν.

Σύμφωνα με την κυπριακή αλλά και την ευρωπαϊκή νομοθεσία, που είναι υπεράνω της δικής μας, η ελευθερία της έκφρασης είναι αναφαίρετο δικαίωμα των ανθρώπων. Είναι δικαίωμα του καλλιτέχνη να εκφράζεται όπως ο ίδιος θέλει. Το έργο του μπορεί και πρέπει να κρίνεται, να αμφισβητείται ή να προκαλεί αντίθετες απόψεις, όμως κανείς δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί οποιαδήποτε μορφή βίας ώστε να μην προβληθεί η δουλειά του.

Αισθάνεστε φόβο μετά το περιστατικό;

Αν πω ότι δεν αισθάνομαι φόβο, θα ήταν ψέμα. Υπάρχει ανασφάλεια μετά από όλα όσα συνέβησαν, ιδιαίτερα μετά τη ρίψη του εκρηκτικού μηχανισμού έξω από το σπίτι μου. Όχι όμως σε σημείο που να με κάνει να σταματήσω να ζωγραφίζω.

Υπάρχουν άνθρωποι που φανατίζονται, παρασύρονται και δεν μπορείς να γνωρίζεις μέχρι πού μπορούν να φτάσουν. Την ευθύνη όμως, δεν τη φέρει μόνο ένα πρόσωπο, όπως για παράδειγμα ένας νεαρός που κατασκεύασε έναν αυτοσχέδιο εκρηκτικό μηχανισμό και τον πέταξε έξω από το σπίτι μου, αλλά κυρίως οι ηθικοί αυτουργοί. Τη μεγαλύτερη ευθύνη την έχουν εκείνοι που με δημόσιες τοποθετήσεις προκαλούν τον θυμό και τον φανατισμό.

Όπως και να έχει εγώ θα συνεχίσω να κάνω αυτό που κάνω, ακόμη και αν αυτό ενοχλεί.

Μετά από όλα αυτά, τι θα θεωρούσατε ουσιαστική ηθική δικαίωση;

Το πιο σημαντικό για εμένα είναι αντιληφθεί ο κόσμος, ότι η ελευθερία της έκφρασης είναι ένα κατοχυρωμένο δικαίωμα, όχι μόνον των καλλιτεχνών, αλλά όλων των ανθρώπων. Δεν σημαίνει πως όταν κάποιος προσβάλλεται μπορεί είτε να ακυρώσει τα έργα ενός καλλιτέχνη είτε να κατεβάσει μια έκθεση. Αυτά παραπέμπουν σε Μεσαίωνα και τέτοιες πρακτικές δεν έχουν θέση σε μια δημοκρατική χώρα όπως η Κύπρος, που είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία μάλιστα τυγχάνει να προεδρεύει τώρα του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Ηθική ικανοποίηση για μένα θα ήταν η έκθεση που ακυρώθηκε να πραγματοποιείτο σε έναν άλλο χώρο, με τρόπο που να διασφαλίζεται η ασφάλεια τόσο των επισκεπτών όσο και των εκθεμάτων. Έτσι, δεν θα δινόταν το μήνυμα ότι οποιοσδήποτε μπορεί, μέσω απειλών και εκφοβισμού, να επιβάλλει λογοκρισία στην τέχνη ή να ακυρώνει μια έκθεση έργων σε μία γκαλερί. Σήμερα μπορεί να κατέβηκε μια εικαστική έκθεση, αύριο το ίδιο μπορεί να συμβεί με ένα θεατρικό έργο ή μια παρουσίαση βιβλίου, απλώς και μόνο επειδή το περιεχόμενό τους δεν αρέσει σε κάποιους.

Αν διαπιστώσουν ότι αυτός ο τρόπος λειτουργεί, θα συνεχίσουν. Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι έτσι εκφοβίζονται συνολικά οι καλλιτέχνες, οι οποίοι θα αρχίσουν να αυτολογοκρίνονται, να σκέφτονται διπλά τι θα δημιουργήσουν, υπό τον φόβο μήπως δεχθούν και εκείνοι επιθέσεις.

Θεωρείτε ότι η κοινωνία μας κάνει βήματα πίσω όταν λαμβάνουν χώρα τέτοια περιστατικά;

Οπωσδήποτε κάνουμε βήματα προς τα πίσω. Το γεγονός ότι επαναλαμβάνουμε συνεχώς τις ίδιες συζητήσεις γύρω από την ελευθερία της έκφρασης και τη λογοκρισία της τέχνης δείχνει πως δεν έχουμε μάθει από το παρελθόν.

Πώς κρίνετε τα αντανακλαστικά της προοδευτικής μερίδας της κοινωνίας απέναντι σε αυτά τα φαινόμενα;

Το 2021, ακόμη και κόμματα όπως ο Δημοκρατικός Συναγερμός, αλλά και άλλες πολιτικές δυνάμεις είχαν τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης. Σήμερα βλέπουμε ότι ακόμη και κόμματα που παλαιότερα κινούνταν στον χώρο του κέντρου υιοθετούν θέσεις της ακροδεξιάς.

Η Αριστερά και τότε και τώρα κράτησε την ίδια στάση. Ο προοδευτικός κόσμος, ως οργανωμένα σύνολα και συλλογικότητες, με στήριξε. Ωστόσο, οι αντίθετες φωνές διαθέτουν ισχυρά εργαλεία επιρροής, καθώς έχουν τη στήριξη μεγάλου μέρους των μέσων ενημέρωσης, της τηλεόρασης και άλλων media, και μέσω αυτών διαμορφώνουν την ατζέντα. Έτσι οι αντιδράσεις δεν εξαρτώνται μόνο από τον προοδευτικό κόσμο. Το «παιχνίδι» παίζεται σε ένα πεδίο που ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από εκείνους που γνωρίζουν πώς να χειραγωγούν την κοινή γνώμη. Και αυτό είναι ιδιαίτερα λυπηρό.

Σε έναν κόσμο που μοιάζει να οδεύει προς τον σκοταδισμό, τι μπορεί να κάνει η τέχνη;

Αν συγκρίνουμε όσα συμβαίνουν σήμερα παγκοσμίως θεωρώ πως έρχονται δύσκολες μέρες και ακριβώς για αυτό, η αναγκαιότητα της τέχνης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Μέσα σε αυτό το κλίμα η τέχνη γίνεται εργαλείο αφύπνισης.

Πιστεύω ότι οι προοδευτικές δυνάμεις και οι καλλιτέχνες οφείλουμε να βγούμε μπροστά. Ζούμε σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικοποίησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανόδου της ακροδεξιάς και χρήσης υπέρμετρης αστυνομικής βίας απέναντι σε πολίτες ακόμη και για συμβολικές πράξεις, όπως η έκφραση αλληλεγγύης προς την Παλαιστίνη. Την ίδια στιγμή που στη γειτονιά μας, στη Γάζα, συντελείται μια ανείπωτη τραγωδία με χιλιάδες νεκρούς. Μέσα σε έναν τέτοιο κόσμο, τίθεται εύλογα το ερώτημα για ποια τέχνη να μιλάμε; Προσωπικά, πιστεύω ότι σήμερα η τέχνη δεν μπορεί παρά να είναι τέχνη διαμαρτυρίας και κριτικής, μια τέχνη που μιλάει για όσα συμβαίνουν στην κοινωνία και στον κόσμο.

Εγώ, πάντως, θα συνεχίσω να δημιουργώ. Και μέσα από την τέχνη μου θα προσπαθώ, στον βαθμό που μπορώ, να συμβάλλω στην αφύπνιση του κόσμου και στη διαμόρφωση μιας πιο δίκαιης και ανθρώπινης κοινωνίας.