Φωτογραφίες: Γιώργος Χριστοφόρου

Στην οδό Γιάννου Κρανιδιώτη 10Β, στο κέντρο της Λευκωσίας, ξεδιπλώνεται μια ιστορία ουσιαστικής αλλαγής, σε έναν χώρο όπου η συμπερίληψη γίνεται πράξη. Το True Heart Café δίνει φωνή, ορατότητα και, κυρίως, μεγάλη χαρά σε άτομα με αυτισμό. Ίσως το γνωρίζεις με την προηγούμενη ονομασία του, Blue Heart Café, ωστόσο, πρόσφατα έγινε μια μικρή αλλαγή στο όνομά του. Ο χώρος δημιουργήθηκε για να απασχολεί παιδιά που βρίσκονται στο φάσμα του αυτισμού και αυτό από μόνο του είναι πολύ σπουδαίο – όχι ως μία ακόμη πράξη φιλανθρωπίας, αλλά ως μία σοβαρή επιχειρηματική κίνηση συμπεριληπτικότητας, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ισότητας. Εμείς επισκεφθήκαμε την καφετέρια ένα πρωινό Τρίτης, πριν ακόμα ανοίξει επίσημα για το κοινό, την ώρα που τα παιδιά βρίσκονταν εκεί για την τελευταία τους εκπαίδευση.

Η Στέλλα είναι ιδιαίτερα ομιλητική και δραστήρια· σπεύδει να μας εξηγήσει ότι, εκτός από την εργασία της στην καφετέρια, είναι, επίσης, αθλήτρια της ποδηλασίας και μέλος της ομάδας των Ειδικών Ολυμπιακών Αγώνων. Είναι χαρούμενη αν και αισθάνεται λίγο αγχωμένη για το καινούργιο της ξεκίνημα. Ο Κωνσταντίνος μάς συστήνεται ως μπαρίστας και μουσικός. Προς το τέλος της συνάντησής μας, όταν πλέον νιώθει άνετα μαζί μας, παίρνει την κιθάρα και τραγουδά το «Έλα μωράκι μου» και το «Sweet Dreams». Στον χώρο υπάρχει και μια μικρή σκηνή γιατί τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά αγαπούν τη μουσική.

Ο Άρης, από την άλλη, είναι καλλιτέχνης· ζωγράφισε, μάλιστα, τον πίνακα με την μπλε καρδιά που κοσμεί έναν τοίχο του καφέ. Ο Κωνσταντίνος, ο οποίος θα εργάζεται, όπως μας λέει, ως σερβιτόρος, είναι χαρούμενος γιατί θα έχει παρέα και περιμένει με μεγάλη ανυπομονησία το άνοιγμα του καφέ – το οποίο αναμένεται εντός του μήνα. Ο Νικόλας, που του αρέσει η κρύα σοκολάτα, είναι λιγότερο ομιλητικός, αλλά εξίσου ενθουσιασμένος. Πάνω απ’ όλα, όμως, όλοι τους μοιράζονται την ίδια χαρά γιατί απέκτησαν ένα νέο «σπίτι», έναν χώρο που τους ανήκει δικαιωματικά.

Η κα Έλεν Γεωργίου Ποντίκη, πρόεδρος της ΜΚΟ Voice for Autism και εμπνεύστρια του εγχειρήματος, τα παρακολουθεί καθώς κινούνται με άνεση στον χώρο ή μαθαίνουν για τη χρήση της μηχανής τού καφέ και τα θαυμάζει. Ούσα και η ίδια μητέρα ενός παιδιού με αυτισμό, του Λούη, νιώθει, τουλάχιστον, ευτυχισμένη που αυτά τα άτομα, τα οποία, μέχρι πρόσφατα, δεν είχαν πού να πάνε ή ήταν κλεισμένα στο σπίτι τους, πλέον όχι μόνο έχουν έναν δικό τους χώρο, αλλά, πρώτιστα, μια μοναδική ευκαιρία να διεκδικήσουν με αξιοπρέπεια τη θέση τους στην κοινωνία.

Έχοντας φτάσει από την Αμερική στην Κύπρο πριν από πέντε χρόνια, η κα Ποντίκη διέγνωσε ένα σημαντικό κενό στις παροχές για άτομα με αυτισμό στη χώρα μας και αποφάσισε να συμβάλει ενεργά στην κάλυψή του, δημιουργώντας αρχικά δύο οικίες ανεξάρτητης διαβίωσης στη Λακατάμια. Έξι αγόρια που διαμένουν σε αυτά τα σπίτια, εργοδοτούνται πλέον στο καφέ, το οποίο απασχολεί συνολικά 15 άτομα. Πέντε, μάλιστα, από αυτά είναι μέτοχοι στην επιχείρηση, δηλαδή, «η δουλειά είναι δική τους», εξηγεί η κα Ποντίκη, τονίζοντας την καινοτομία και σε αυτό το κομμάτι.

«Το True Heart Café αποτέλεσε τη φυσική συνέχεια των δύο οικιών της Λακατάμιας, ωστόσο, η υλοποίησή του ήταν μακράν πιο απαιτητική και δύσκολη. Ο αυτισμός πρέπει να αποκτήσει ξεκάθαρη παρουσία μέσα στην κοινωνία. Αυτή ακριβώς η ανάγκη για συμπερίληψη και πραγματική ένταξη καθοδηγεί κάθε μας εγχείρημα. Ένα καφέ ήταν ο ιδανικός τρόπος, ώστε τα παιδιά να ενταχθούν ενεργά στο κοινωνικό γίγνεσθαι, ανοίγοντας, παράλληλα, νέους δρόμους για την προσωπική και επαγγελματική τους εξέλιξη. Στόχος μας είναι να τα δούμε να χαράζουν τη δική τους πορεία και, ενδεχομένως, να εργοδοτηθούν και σε άλλες επιχειρήσεις στην Κύπρο», αναφέρει, προσθέτοντας ότι ο απώτερος στόχος είναι να εκπαιδευτούν μελλοντικά και άλλες επιχειρήσεις, ώστε να εντάξουν σταδιακά άτομα με αυτισμό στο ανθρώπινο δυναμικό τους. Το όραμα είναι, σίγουρα, μεγαλύτερο καθώς επιδιώκεται η δημιουργία μιας κουλτούρας, ώστε το καφέ να αποτελέσει πρότυπο και αφετηρία για τη δημιουργία και άλλων παρόμοιων δράσεων στο μέλλον.

Οι γονείς των παιδιών είναι, επίσης, πολύ χαρούμενοι και, κυρίως, ευγνώμονες, βλέποντάς τα να προοδεύουν με αυτόν τον τρόπο. «Για εμάς η παραγωγή δεν μετριέται μόνο σε όρους οικονομικού κέρδους. Αν ένα παιδί έρθει εδώ, έστω για μια ώρα, και νιώσει χαρούμενο και άξιο, ακόμα κι αν δεν κάνει καφέδες, αυτό για εμάς είναι κέρδος, αλλά και πρόκληση ταυτόχρονα», λέει η κα Ποντίκη. Αξίζει να τονιστεί ότι όλα τα κέρδη από την επιχείρηση θα επανεπενδύονται για την ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων, τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού.

Ένα καφέ που άλλαξε ζωές

Ο Άλεξ Καρπής, ο διευθυντής του True Heart Café, έχει δει τη ζωή του να αλλάζει από τότε που ξεκίνησε να συνεργάζεται με αυτά τα παιδιά. Τον παρατηρώ καθώς αλληλεπιδρά μαζί τους και καταλαβαίνω πόση μεγάλη χαρά τού δίνει αυτή η συναναστροφή. Μου το επιβεβαιώνει και ο ίδιος. «Δούλεψα σε εστιατόρια και μπαρ, αλλά αυτό που καταφέραμε εδώ, είναι εντελώς διαφορετικό. Κάνουμε κάτι που έχει πραγματικό και ουσιαστικό αντίκτυπο στην κοινωνία. Είναι μια εμπειρία που σε γεμίζει πληρότητα, κάθε στιγμή. Αλλάζουμε τις ζωές κάποιων ανθρώπων, αλλά ξέρεις τι; Δεν είναι μονόπλευρο όλο αυτό. Μαζί, αλλάζει και η δική μας ζωή και κοσμοθεωρία. Δεν θα μπορούσα να είμαι πιο περήφανος και χαρούμενος που αποτελώ μέρος αυτής της ομάδας. Είναι πραγματικά μια υπέροχη ομάδα, η οποία σου αναζωογονεί την καρδιά ξανά και ξανά».

Τα παιδιά θα εργάζονται εκεί, έχοντας, φυσικά, την απαραίτητη στήριξη και βοήθεια – από την παρασκευή του καφέ και του φαγητού μέχρι το σερβίρισμα. Καθώς το φάσμα του αυτισμού είναι πολύ μεγάλο, υπάρχουν άτομα που χρειάζονται μεγαλύτερη στήριξη και άλλα που είναι περισσότερο αυτόνομα. Ο κ. Γιώργος Χρήστου, ο οποίος ανέλαβε την εκπαίδευσή τους, τονίζει, βέβαια, ότι η πορεία της εξελίχθηκε απροσδόκητα καλά, καθώς τα παιδιά έμαθαν και προσαρμόστηκαν πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι αρχικά αναμενόταν. Ο ίδιος είναι πεπεισμένος ότι σύντομα θα είναι αυτόνομα, κάνοντας πολλές από τις εργασίες μόνα τους.

Όσον αφορά στον χώρο, αυτός είναι διαμορφωμένος ως καφέ, όμως, από την αρχή υπήρξε η πρόθεση να δημιουργηθεί και ένα περιβάλλον που να προσφέρει ησυχία και ασφάλεια. Για παράδειγμα, στον επάνω όροφο υπάρχει ένα δωμάτιο που λειτουργεί τόσο ως χώρος συναντήσεων όσο και ως «δωμάτιο ησυχίας» – ένα «καταφύγιο» στο οποίο μπορούν να αποσυρθούν τα παιδιά όταν το χρειάζονται, καθώς κάποια δυσκολεύονται με τον έντονο θόρυβο. «Ωστόσο, δεν ήταν μόνο ο χώρος που έπρεπε να προσαρμοστεί· χρειάστηκε να αλλάξει και η προσέγγιση, η ψυχολογία, η μεθοδολογία μας συνολικά, ώστε να προετοιμαστούμε ουσιαστικά γι’ αυτό το εγχείρημα», λέει η κα Ποντίκη.

Και ένας μεγάλος αγώνας

Το True Heart Café αποτελεί την πρώτη κοινωνική επιχείρηση αυτού του είδους στην Κύπρο με όραμα και αποστολή την ουσιαστική κοινωνική ενσωμάτωση. Η κα Ποντίκη εξηγεί ότι η διαδρομή μέχρι την επίτευξη του εγχειρήματος μόνο εύκολη δεν ήταν. Από τη σύλληψη της ιδέας μέχρι την πραγμάτωσή της, βρέθηκε αντιμέτωπη με πολλές κλειστές πόρτες, ενώ η γραφειοκρατική διαδικασία για την έγκριση της επιχείρησης ως κοινωνικής επιχείρησης κράτησε δύο ολόκληρα χρόνια. Παράλληλα, το στήσιμο μιας τέτοιας επιχείρησης είναι ιδιαίτερα δύσκολο καθώς συνεπάγεται αυξημένο κόστος εκκίνησης λόγω της εξειδικευμένης εκπαίδευσης και της συνεχούς υποστήριξης που απαιτείται.

Πρώτο και ισχυρό στήριγμα του οράματος της Έλεν υπήρξε το Ίδρυμα Andrey & Julia Dashin’s Foundation, που «αγκάλιασε» την ιδέα της, κατάλαβε το όραμά της και το στήριξε έμπρακτα, βοηθώντας στην απόκτηση του χώρου. Όταν πια είχε αποκτηθεί ο χώρος και η ιδέα άρχισε σταδιακά να παίρνει σάρκα και οστά, ήρθαν κοντά και άλλες εταιρείες, όπως η ECOMMBX, η Wolt, η iHeart Coffee, η Windstorm Trading και η Dynamec.

Στην πορεία σημαντική υπήρξε και η στήριξη του κράτους. Το Τμήμα Κοινωνικής Ένταξης Ατόμων με Αναπηρίες του Υφυπουργείου Κοινωνικής Πρόνοιας προσέφερε την επιχορήγηση σε εκείνα τα πέντε άτομα με αυτισμό, ώστε να επενδύσουν στην επιχείρηση και να γίνουν μέτοχοι. Επίσης, η Υπηρεσία Συνεργατικών Εταιρειών (ΥΣΕ) και Κοινωνικών Επιχειρήσεων συνέβαλε στην πλοήγηση και αξιοποίηση της ειδικής νομοθεσίας για τις κοινωνικές επιχειρήσεις.

Ρωτώ, καταληκτικά, την κα Ποντίκη για τη στάση της κοινωνίας απέναντι στον αυτισμό και η ίδια μου επιβεβαιώνει αυτό που φαντάζομαι. «Υπάρχει ακόμα μεγάλη άγνοια και προκατάληψη γύρω από τον αυτισμό, είναι αλήθεια. Ξέρετε, ένα στα 50 παιδιά, σύμφωνα με έρευνες, διαγιγνώσκεται πλέον με αυτισμό. Είναι πολύ σημαντικό όχι μόνο να μιλάμε γι’ αυτήν τη διάγνωση, αλλά και να αλλάξουμε το τοπίο στην πράξη. Μετά από πολλή αγώνα, το 2024 η κυπριακή κυβέρνηση ενέκρινε την πρώτη Εθνική Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης για τον Αυτισμό, οπότε η προσπάθεια είναι και οφείλει να είναι συλλογική. Τα παιδιά με αυτισμό πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ισότιμα μέλη της κοινωνίας και αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα. Έχουν φωνή κι εμείς οφείλουμε να την ενισχύσουμε».