Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή έλλειψη στην παραγωγή πατάτας, η οποία ενδέχεται να οδηγήσει σε ακριβότερες αλλά και μικρότερες τηγανητές πατάτες, καθώς οι καλοκαιρινοί καύσωνες «έκαψαν» τις καλλιέργειες και φρέναραν την ανάπτυξη των καρπών.

Οι ακραίες καιρικές συνθήκες κατέστρεψαν περίπου 3,1 εκατομμύρια τόνους πατάτας, αξίας 400 έως 620 εκατομμυρίων ευρώ, σύμφωνα με αναλύσεις του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Energy and Climate Intelligence Unit (ECIU). Η ποσότητα αυτή προστίθεται στα περίπου 3,6 εκατομμύρια τόνους που δεν φυτεύτηκαν καν φέτος, μετά την υπερπαραγωγή του 2025.

«Περάσαμε από ένα ιστορικό υψηλό σε ένα ιστορικό χαμηλό μέσα σε μόλις έναν χρόνο, αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις», δήλωσε ο Κρεγκ Έλιοτ, αναλυτής αγοράς για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική στην εταιρεία πληροφοριών τιμών εμπορευμάτων Expana. «Μιλάμε για ένα πραγματικό θρίλερ στην αγορά της πατάτας».

Η περσινή υπερπροσφορά έριξε κατακόρυφα τις τιμές, αποδεικνύοντας πόσο απότομα μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα σε μια καλλιέργεια που φημίζεται για τους κύκλους απότομης ανόδου και πτώσης.

Στις βασικές πατατοπαραγωγούς χώρες της Ευρώπης, Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο και Ολλανδία, η παραγωγή αναμένεται να υποχωρήσει από το ρεκόρ των 27,3 εκατομμυρίων τόνων το 2025 σε μόλις 19,5 έως 20,5 εκατομμύρια τόνους φέτος, σύμφωνα με το ECIU.

Τα κύματα καύσωνα επηρέασαν τον όγκο και την ποιότητα της πατάτας

Η περσινή αφθονία είχε ως αποτέλεσμα η ενδεικτική τιμή της βελγικής πατάτας να πέσει σχεδόν στο μηδέν. Οι παραγωγοί αναγκάστηκαν να πετάξουν τις αδιάθετες ποσότητες, να τις χαρίσουν, να τις κάψουν ή να τις δώσουν ως ζωοτροφή. Παράλληλα, οι νέοι δασμοί των ΗΠΑ και ο αυξανόμενος ανταγωνισμός από την Ασία πίεσαν τις ευρωπαϊκές εξαγωγές κατεψυγμένης πατάτας, οδηγώντας τους αγρότες στη απόφαση να φυτέψουν λιγότερο φέτος.

«Αυτό που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ήταν το κύμα των πέντε διαδοχικών, σφοδρών καυσώνων», σημείωσε ο Έλιοτ. «Επηρεάστηκε τόσο ο όγκος όσο και η ποιότητα της σοδειάς».

«Καθώς η πατάτα είναι μία από τις πιο απαιτητικές σε νερό καλλιέργειες στην Ευρώπη, ήταν αναπόφευκτο να δεχθεί ισχυρό πλήγμα. Αυτό αποτυπώνεται πλέον και στις εκτιμήσεις της βιομηχανίας, που δείχνουν πτώση έως και 20% στην παραγωγή», ανέφερε ο Τομ Λάνκαστερ, αναλυτής τροφίμων και γεωργίας στο ECIU. «Για τους καλλιεργητές που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της κλιματικής αλλαγής, τα πράγματα είναι εξαιρετικά δύσκολα».

Οι πατάτες δεν μεγαλώνουν

Στη φάρμα του Ζαν-Πολ Νταλέν κοντά στο Αράς της βόρειας Γαλλίας, δεν έπεσε σταγόνα βροχής από τις 10 Ιουνίου έως τις 25 Αυγούστου. Όταν οι θερμοκρασίες παρέμειναν πάνω από τους 30°C για σχεδόν μία εβδομάδα τον Αύγουστο, οι πατάτες «σταμάτησαν απλώς να μεγαλώνουν», όπως περιγράφει ο ίδιος.

Ο Νταλέν καλλιεργεί πατάτες σε 650 από τα συνολικά 3.400 στρέμματά του. Οι αποδόσεις στις αρδευόμενες εκτάσεις αναμένεται να είναι κατά 10% χαμηλότερες από τις φυσιολογικές. Ωστόσο, σε γειτονικά μη αρδευόμενα χωράφια, η παραγωγή ενδέχεται να πέσει στους 2 τόνους ανά στρέμμα, όταν το σύνηθες είναι 4,5 με 5 τόνοι.

Πολλές από τις πατάτες που συλλέχθηκαν είναι πολύ μικρές για βιομηχανική επεξεργασία. Οι εταιρείες μεταποίησης ζητούν συνήθως πατάτες με διάμετρο άνω των 50 χιλιοστών, αλλά σε ορισμένα κτήματα η πλειονότητα είναι κάτω από 40 χιλιοστά. Έτσι, οι βιομηχανίες έχουν ήδη αρχίσει να χαλαρώνουν τις προδιαγραφές τους.

«Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές θα δουν μικρότερες τηγανητές πατάτες στο πιάτο τους», δήλωσε ο Νταλέν.

Ολόκληρη η σοδειά του Γάλλου αγρότη πωλείται με συμβόλαιο στον όμιλο κατεψυγμένων τροφίμων McCain, σε τιμή που είχε συμφωνηθεί πριν από το καλοκαιρινό κύμα ξηρασίας. Η τιμή αυτή είχε ήδη μειωθεί κατά 60 ευρώ τον τόνο (περίπου κατά ένα τέταρτο) λόγω της περσινής υπερπαραγωγής. Αν το συμβόλαιο δεν επαναδιαπραγματευτεί, ο Νταλέν θα πληρωθεί με τιμές περιόδου αφθονίας για μια σοδειά που συλλέγεται εν μέσω έλλειψης, αντιμετωπίζοντας διπλό πλήγμα: χαμηλότερη τιμή και μικρότερο όγκο πωλήσεων.

Ο Νταλέν δεν είναι ο μόνος. Περίπου το 80% της πατάτας που προορίζεται για μεταποίηση πωλείται πλέον μέσω συμβολαίων, σύμφωνα με τον Έλιοτ, έναντι 50% με 60% τα προηγούμενα χρόνια. Όσοι αγρότες έκλεισαν τιμές πριν γίνουν ορατές οι συνέπειες του καύσωνα παγιδεύτηκαν. «Αυτές είναι οι τιμές με τις οποίες έχουν δεσμευτεί», εξηγεί.

Τι συμβαίνει στην ελεύθερη αγορά πατάτας

Στον αντίποδα, η ελεύθερη αγορά κινείται με εντελώς διαφορετικούς ρυθμούς. Οι πατάτες νέας σοδειάς για μεταποίηση φτάνουν έως και τα 250 ευρώ τον τόνο σε ορισμένες περιοχές της Ευρώπης, όταν πέρυσι κυμαίνονταν στα 30 ευρώ. Παράλληλα, οι γαλλικές πατάτες κατανάλωσης διαμορφώθηκαν στα 520 ευρώ τον τόνο στις 3 Σεπτεμβρίου, από 310 ευρώ που ήταν προηγουμένως.

Τα αποθέματα που έχουν απομείνει από την περσινή σοδειά-ρέκορ αναμένεται να καλύψουν την αγορά μέχρι τα Χριστούγεννα, όμως απλώς μεταθέτουν το πρόβλημα, σύμφωνα με τον Σέντρικ Πόρτερ, διευθυντή της υπηρεσίας πληροφοριών World Potato Markets. Ο ίδιος εκτιμά ότι μέχρι το Πάσχα οι ελλείψεις θα γίνουν εμφανείς στα σουπερμάρκετ.

Η διαφαινόμενη έλλειψη εντάσσεται σε ένα μοτίβο αυξανόμενης αβεβαιότητας. Η βορειοδυτική Ευρώπη έχει πληγεί από τέσσερις περιόδους ξηρασίας στις καλλιέργειες πατάτας από το 2018, οι οποίες εναλλάσσονται με βροχερούς χειμώνες και ανοίξεις που αφήνουν τα χωράφια υπερβολικά λασπωμένα για φύτευση. Οι αγρότες βρίσκονται αντιμέτωποι με το ίδιο μοτίβο: υπερβολικό νερό όταν δεν το χρειάζονται και ελάχιστο όταν το έχουν απόλυτη ανάγκη.

«Οι καιρικές συνθήκες γίνονται όλο και πιο ακραίες και απαιτητικές», καταλήγει ο Πόρτερ.


ΠΗΓΗ