Το 2026, οι έννοιες του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθούν να αποτελούν θεμελιώδεις αξίες της Ευρώπης και της διεθνούς κοινότητας. Ωστόσο, οι σύγχρονες εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο δημιουργούν εύλογους προβληματισμούς για την προστασία και ουσιαστική εφαρμογή τους.

Οι συνεχιζόμενες συγκρούσεις, οι ανθρωπιστικές κρίσεις, η ρητορική μίσους και οι επιθέσεις απέναντι σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, όπως για παράδειγμα η ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, αναδεικνύουν τις σοβαρές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το 14% των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων στην Ευρώπη δήλωσε ότι υπήρξε θύμα σωματικής ή σεξουαλικής επίθεσης τα τελευταία πέντε χρόνια, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με προηγούμενα έτη, γεγονός που καταδεικνύει ότι, παρά τη θεσμική πρόοδο, η κοινωνική πραγματικότητα παραμένει ανησυχητική.

Παράλληλα, η αμφισβήτηση δημοκρατικών θεσμών, οι πιέσεις προς την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και η περιορισμένη ανοχή στη διαφορετική άποψη ενισχύουν την ανησυχία γύρω από τη διαφύλαξη του κράτους δικαίου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην ετήσια Έκθεση για το Κράτος Δικαίου του 2025, επισημαίνει ότι, παρά τις μεταρρυθμίσεις που έχουν υλοποιηθεί σε αρκετά κράτη μέλη, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές προκλήσεις σε ζητήματα ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, διαφάνειας, θεσμικών ελέγχων και προστασίας της κοινωνίας των πολιτών.

Το κράτος δικαίου, η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Η ύπαρξη δημοκρατικών θεσμών προϋποθέτει τον σεβασμό των θεμελιωδών ελευθεριών, ενώ η αποτελεσματική προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή και την κοινωνική συνοχή. Αντίστοιχα, η ανεξαρτησία των θεσμών και η ελευθερία έκφρασης αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη διατήρηση ενός ισχυρού κράτους δικαίου.

Την ίδια στιγμή, η διάδοση της παραπληροφόρησης, η στοχοποίηση δημοσιογράφων και η ενίσχυση ακραίων αφηγήσεων δημιουργούν ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας για τη δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών. Πρόσφατες ευρωπαϊκές εκθέσεις καταγράφουν αυξανόμενες πιέσεις προς την ελευθερία των ΜΜΕ και μείωση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς ενημέρωσης σε αρκετές χώρες της Ευρώπης.

Σε μια εποχή όπου, συχνά, οι λέξεις μοιάζουν να χάνουν το πραγματικό τους νόημα και τα πραγματικά γεγονότα αλλοτριώνονται, θυμίζοντας σε αρκετούς τη δυστοπική πραγματικότητα του George Orwell στο 1984, η ανάγκη για υπεράσπιση των δημοκρατικών αξιών καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική. Η προάσπιση του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν αποτελεί μόνο ευθύνη των κρατών και των θεσμών, αλλά συλλογική υποχρέωση κάθε δημοκρατικής κοινωνίας.

Στο πλαίσιο αυτό, παράλληλα με τη δράση της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα EU Presidency Project (EUPP5), το οποίο συντονίζεται από το CARDET και τους εταίρους του, συμβάλλει στην ενίσχυση της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου προωθώντας την ενεργό συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών στον δημόσιο διάλογο και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Μέσα από τη συνεργασία πολιτών, οργανώσεων και θεσμών, διοργάνωση εργαστηρίων και δημοσίων διαλόγων για καίρια ζητήματα, ενισχύεται η διαφάνεια και η συμμετοχική διακυβέρνηση, συμβάλλοντας έτσι στη θωράκιση των δημοκρατικών αξιών και των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ευρώπη. Η διατήρηση μιας ανοιχτής, συμπεριληπτικής και ανεκτικής Ευρώπης εξαρτάται από τη διαρκή εγρήγορση απέναντι σε κάθε μορφή αυταρχισμού, διακρίσεων και περιορισμού των θεμελιωδών ελευθεριών.

Μέσα λοιπόν σε ένα περιβάλλον γεμάτο αβεβαιότητα και προκλήσεις, η προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παραμένει φάρος ελπίδας, δημοκρατίας και αλλαγής για μια κοινωνία που βασίζεται στον σεβασμό, την ισότητα και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Το έργο «Προς μια ανοιχτή, δίκαιη και βιώσιμη Ευρώπη στον κόσμο – Πρόγραμμα Προεδρίας της ΕΕ 2024–2026» συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται από τους Global Focus, Grupa Zagranica, CARDET και CONCORD, την Ευρωπαϊκή Συνομοσπονδία ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται σε θέματα βιώσιμης ανάπτυξης και διεθνούς συνεργασίας. Αριθμός έργου: 2024/459-484. Το περιεχόμενο αυτής της δημοσίευσης αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του CARDET και δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Φωτεινή Σωκράτους,
Διαχειρίστρια Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, CARDET