Τα ασπόνδυλα εμφανίστηκαν στη στεριά πριν από περίπου 470 εκατομμύρια χρόνια, σχεδόν ταυτόχρονα με τα πρώτα φυτά, και για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια κυριάρχησαν σε οικοσυστήματα που έμοιαζαν ξένα προς τον σημερινό κόσμο.

Σε αυτή την πρώιμη «γη των εντόμων» έζησαν μερικά από τα πιο παράξενα ζώα που έχουν υπάρξει: από σαρανταποδαρούσες μεγαλύτερες από ένα πάπλωμα king size μέχρι λιβελούλες με άνοιγμα φτερών όσο ενός γερακιού, αναφέρει το BBC Wildlife. Πολλά από αυτά έζησαν κατά την Λιθανθρακοφόρο περίοδο, όταν η αυξημένη συγκέντρωση οξυγόνου στην ατμόσφαιρα βοήθησε ορισμένα ασπόνδυλα να φτάσουν σε τεράστια μεγέθη.



Μεγανευρόψις

Πριν εμφανιστούν οι πτερόσαυροι και τα πουλιά, οι ουρανοί ανήκαν στα έντομα. Ανάμεσά τους ξεχώριζε η Μεγανευρόψις (Meganeuropsis), ένα έντομο που έμοιαζε με λιβελούλα και ανήκε στα εξαφανισμένα μεγανισόπτερα. Με άνοιγμα φτερών περίπου 71 εκατοστά, όσο περίπου ένα κοινό βραχοκιρκίνεζο (είδος γερακιού), η Μεγανευρόψις πετούσε πάνω από λίμνες και αργά ποτάμια της σημερινής Βόρειας Αμερικής κατά την Πέρμια περίοδο, πριν από 290 έως 283 εκατομμύρια χρόνια. Κυνηγούσε άλλα ιπτάμενα έντομα, αλλά και μικρά σπονδυλωτά που έμοιαζαν με σαύρες, πιθανότατα παγιδεύοντάς τα με τα αγκαθωτά μπροστινά της άκρα.




Αρθρόπλευρα

Με μήκος έως 2,5 μέτρα, η Αρθρόπλευρα (Arthropleura) θεωρείται το μεγαλύτερο ασπόνδυλο που περπάτησε ποτέ στη Γη. Δεν ήταν έντομο, αλλά μυριάποδο, συγγενικό με τις σημερινά χιλιόποδα και τις σαρανταποδαρούσες. Έζησε στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική για περισσότερα από 50 εκατομμύρια χρόνια, από την πρώιμη Λιθανθρακοφόρο έως την πρώιμη Πέρμια περίοδο. Ήταν σαπροφάγο, που τρεφόταν με σχεδόν οποιοδήποτε σάπιο βιολογικό υλικό συναντούσε, από νεκρά δέντρα έως νεκρά ζώα. Απολιθωμένα ίχνη στον Καναδά δείχνουν ότι είχε κοντά και πυκνά τοποθετημένα πόδια, κάτι που την έκανε μάλλον αργή. Εξαφανίστηκε όταν αυξήθηκε ο ανταγωνισμός από πρώιμα ερπετά.




Πουλμονοσκορπιός

Ο μεγαλύτερος σημερινός σκορπιός φτάνει περίπου τα 23 εκατοστά. Ο Πουλμονοσκορπιός (Pulmonoscorpius), όμως, ξεπερνούσε τα 70 εκατοστά, δηλαδή είχε περίπου το μέγεθος μιας γάτας. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο πλήρως χερσαίο σκορπιό που γνωρίζει σήμερα η επιστήμη. Διέθετε δαγκάνες, οκτώ λεπτά πόδια και ισχυρή ουρά με κεντρί, αλλά και μεγάλα πλευρικά μάτια (που δεν έχουν οι σημερινοί σκορπιοί). Δεν έσκαβε το έδαφος για να ζει υπογείως, επομένως ήταν ημερόβιος θηρευτής. Πιθανότατα κυνηγούσε άλλα αρθρόποδα, ίσως και μερικά μικρά τετράποδα, όπως πρωτόγονα αμφίβια. Έζησε στη σημερινή Σκωτία κατά την πρώιμη Λιθανθρακοφόρο περίοδο, πριν από 336 έως 326 εκατομμύρια χρόνια, όταν η περιοχή βρισκόταν κοντά στον Ισημερινό και καλυπτόταν από τροπικούς βάλτους. Απολιθώματά του έχουν βρεθεί μόνο σε μία θέση, στο λατομείο East Kirkton, δυτικά του Εδιμβούργου.




Μαζοθαιρός

Ο Μαζοθαιρός (Mazothairos) δεν ήταν τόσο μεγάλος όσο η Μεγανευρόψις, αλλά με άνοιγμα φτερών 56 εκατοστών παρέμενε γίγαντας της εποχής του. Ανήκε στους παλαιοδικτυόπτερα, μια ποικιλόμορφη ομάδα εντόμων που έζησε κατά τη Λιθανθρακοφόρο περίοδο. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους ήταν τα αιχμηρά στοματικά μέρη, με τα οποία πιθανώς ρουφούσαν υγρά από φυτικούς ιστούς, αλλά και τα έξι φτερά τους. Εκτός από τα δύο κανονικά ζεύγη, διέθεταν ένα επιπλέον μικρό ζεύγος κοντά στο κεφάλι, το οποίο δεν χρησιμοποιούνταν για πτήση, αλλά βοηθά τους ερευνητές να κατανοήσουν την εξέλιξη των φτερών στα έντομα. Ο Μαζοθαιρός έζησε πριν από περίπου 309 εκατομμύρια χρόνια στο σημερινό Ιλινόις των ΗΠΑ, σε ένα μεγάλο δελταϊκό σύστημα ποταμών. Πολλά απολιθώματά του έχουν βρεθεί στα κοιτάσματα Mazon Creek (από τα οποία πήρε και το πρώτο μέρος του ονόματός του).




Χιμαιραράχνη

Αν και είχε οκτώ πόδια, κυνόδοντες, δίδυμες κεραίες και αδένες παραγωγής μεταξιού, η Χιμαιραράχνη (Chimerarachne) δεν ήταν αληθινή αράχνη. Ανήκε σε μια εξαφανισμένη ομάδα «σχεδόν αραχνών» που συνυπήρξε με τις πραγματικές αράχνες για σχεδόν 200 εκατομμύρια χρόνια. Ήταν πολύ μικρή, μόλις 2,5 χιλιοστά, όμως διέθετε ένα εντυπωσιακό χαρακτηριστικό: μια ουρά μήκους περίπου 3 χιλιοστών που έμοιαζε με μαστίγιο. Η ουρά αυτή, καλυμμένη με μικροσκοπικές τριχοειδείς δομές, πιθανώς λειτουργούσε ως αισθητήριο όργανο στην αναζήτηση λείας. Το είδος περιγράφηκε πρώτη φορά το 2018 από δείγματα παγιδευμένα σε κεχριμπάρι στη Μιανμάρ, ηλικίας περίπου 100 εκατομμυρίων ετών.



Κερατομύρμηξ

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ένα έντομο με το παρατσούκλι «Μυρμήγκι της Κόλασης» έχει συμπεριληφθεί σε αυτή τη λίστα. Ο Κερατομύρμηξ (Ceratomyrmex), ένα προϊστορικό μυρμήγκι μήκους περίπου μισού εκατοστού, έμοιαζε πολύ με τα σημερινά μυρμήγκια, με τη διαφορά ότι διέθετε δρεπανοειδείς γνάθους και ένα μεγάλο κέρατο στο κεφάλι. Κατά την Ύστερη Κρητιδική περίοδο, πριν από 100 έως 79 εκατομμύρια χρόνια, υπήρχαν έως και 17 είδη «μυρμηγκιών της Κόλασης» σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Ο Κερατομύρμηξ χρησιμοποιούσε τις γνάθους και το κέρατό του για να ακινητοποιεί τη λεία του. Αυτό το γνωρίζουμε χάρη σε ένα εντυπωσιακό κομμάτι κεχριμπαριού από τη Μιανμάρ, που τον διατηρεί τη στιγμή που επιτίθεται σε έναν εξαφανισμένο συγγενή των σημερινών κατσαρίδων.





Manipulator

Ένα ακόμη έντομο γνωστό από κεχριμπάρι της Μιανμάρ είναι το Manipulator, εξαφανισμένος συγγενής των σημερινών κατσαρίδων. Έζησε πριν από περίπου 99 εκατομμύρια χρόνια και έμοιαζε εξωτερικά με αλογάκι της Παναγίας, με μακρύ λαιμό, κεφάλι που περιστρεφόταν ελεύθερα και πολύ μακριά πόδια. Τα μπροστινά του άκρα είχαν αγκάθια, κάτι που οδήγησε αρχικά τους ερευνητές στην υπόθεση ότι ήταν θηρευτής. Νεότερα ευρήματα του 2022, ωστόσο, δείχνουν ότι μπορεί να ήταν φυτοφάγο, και μάλιστα με προτίμηση στα λουλούδια.




Χιμπερτόπτερο

Η Αρθρόπλευρα μπορεί να ήταν το μεγαλύτερο ασπόνδυλο της στεριάς, όμως το Χιμπερτόπτερο (Hibbertopterus, από τον Σάμιουελ Χίμπερτ που το ανακάλυψε το 1836) θεωρείται το βαρύτερο αρθρόποδο. Έμοιαζε με γιγάντιο θαλάσσιο ισόποδο, αλλά ανήκε στις ευρυπτερίδες ή «θαλάσσιους σκορπιούς». Έφτανε τα 2 μέτρα μήκος και έζησε από τη Μέση Δεβόνια έως την Ύστερη Λιθανθρακοφόρο περίοδο, πριν από 388 έως 304 εκατομμύρια χρόνια. Απολιθώματά του έχουν βρεθεί στη Σκωτία, τη Νότια Αφρική και τις ΗΠΑ. Σε αντίθεση με πολλές άλλες ευρυπτερίδες, το Χιμπερτόπτερο δεν ήταν ενεργός θηρευτής. Χρησιμοποιούσε τα αγκαθωτά μπροστινά του άκρα για να «χτενίζει» τον λασπώδη βυθό αναζητώντας μικρά ασπόνδυλα. Αν και ζούσε κυρίως στο νερό, απολιθωμένα ίχνη στη Σκωτία δείχνουν ότι ίσως μπορούσε να κινηθεί και στη στεριά, τουλάχιστον για μικρό διάστημα.




Τιτανομύρμα

Η Τιτανομύρμα (Titanomyrma) ήταν πιθανώς το μεγαλύτερο μυρμήγκι που έζησε ποτέ. Οι εργάτριες έφταναν περίπου τα 3 εκατοστά, ενώ οι βασίλισσες μπορούσαν να φτάσουν τα 7 εκατοστά, με φτερά ανοίγματος 16 εκατοστών, μέγεθος συγκρίσιμο με κολιμπρί. Έζησε κατά το Ηώκαινο, πριν από περίπου 47 εκατομμύρια χρόνια. Τα απολιθώματά της, που διατηρούν ακόμη και τα λεπτά φτερά των βασιλισσών, έχουν βρεθεί στη Γερμανία και τη Βόρεια Αμερική. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι, σε αντίθεση με πολλά σημερινά μυρμήγκια, δεν είχε κεντρί, αλλά αμυνόταν ψεκάζοντας μυρμηκικό οξύ. Η παρουσία συγγενικών ειδών σε δύο ηπείρους έχει προκαλέσει ερωτήματα για το πώς εξαπλώθηκαν – σύμφωνα με μία υπόθεση, τη μετανάστευσή τους επέτρεψαν οι χερσαίες γέφυρες που συνέδεαν την Ευρασία με τη Βόρεια Αμερική και οι υψηλότερες θερμοκρασίες γύρω από την Αρκτική.




Κουνούπια

Ναι, τα κουνούπια. Δεν είναι ούτε τα μεγαλύτερα ούτε τα πιο εντυπωσιακά πλάσματα αυτής της λίστας, είναι όμως τα πιο θανατηφόρα. Ευθύνονται για τον θάνατο περίπου 52 δισεκατομμυρίων από τα 108 δισεκατομμύρια άτομα που εκτιμάται ότι έζησαν σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας, καθώς είναι φορείς ασθενειών όπως η ελονοσία, ο κίτρινος πυρετός, ο δάγκειος πυρετός και η φιλαρίαση. Εκτιμάται ότι σκοτώνουν κατά μέσο όρο 725.000 ανθρώπους ετησίως, μεταδίδοντας τέτοιες ασθένεις. Τα κουνούπια υπάρχουν εδώ και σχεδόν 125 εκατομμύρια χρόνια, που σημαίνει ότι έζησαν δίπλα στους δεινόσαυρους. Όπως και σήμερα, τα πρώιμα κουνούπια ήταν αιματοφάγα. Τη δεκαετία του 1980 βρέθηκε στη Μοντάνα των ΗΠΑ απολίθωμα κουνουπιού ηλικίας 46 εκατομμυρίων ετών, γεμάτου από το τελευταίο του γεύμα (αν και δεν μπόρεσε να διαπιστωθεί από ποιο ζώο προερχόταν αυτό το αίμα).



Με πληροφορίες από CNN