Κεντρική Φωτογραφία: Το κρανίο της Sol, της «γυναίκας του Søgne», δίπλα σε στάδιο της ανακατασκευής του προσώπου της στην έκθεση «Generasjon steinalder» στο Historisk museum του Όσλο

Έζησε πριν από περίπου 9.000 χρόνια, είχε ύψος γύρω στο 1,55 μ. και πέθανε σε ηλικία μεταξύ 35 και 40 ετών. Τώρα η Sol, η αποκαλούμενη «γυναίκα του Søgne», αποκτά ξανά πρόσωπο σε μια νέα έκθεση στο Όσλο, που επιχειρεί να φέρει το κοινό όσο γίνεται πιο κοντά στους ανθρώπους που έζησαν στη Νορβηγία κατά την Εποχή του Λίθου.

Η «Generasjon steinalder» παρουσιάζει στο Historisk museum τρεις ανακατασκευές ανθρώπων, βασισμένες σε αρχαιολογικά ευρήματα διαφορετικών περιόδων. Δίπλα στη Sol βρίσκεται η Svane, ένα κορίτσι περίπου 10 ετών, που ανασυντέθηκε με βάση ευρήματα ηλικίας 7.900 ετών από το Stokke του Vestfold. Η τρίτη μορφή, η Rav, βασίζεται σε ευρήματα περίπου 4.000 ετών από το Hurum του Akershus.

Στο επίκεντρο της έκθεσης βρίσκεται η Sol. Τα λείψανά της εντοπίστηκαν το 1994 στο Hummervikholmen, στην περιοχή του Søgne, και συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα ανθρώπινα λείψανα που έχουν βρεθεί στη Νορβηγία. Στο ίδιο σημείο έχουν εντοπιστεί οστά και άλλων ανθρώπων της ίδιας περίπου περιόδου. Γι’ αυτό οι αρχαιολόγοι εξετάζουν το ενδεχόμενο να υπήρχε εκεί ένας πολύ πρώιμος χώρος ταφής, χωρίς ωστόσο η υπόθεση αυτή να έχει αποδειχθεί.

Τα οστά δίνουν επίσης στοιχεία για την καθημερινή ζωή αυτών των ανθρώπων. Ισοτοπικές αναλύσεις στα λείψανα από το Hummervikholmen δείχνουν ότι έως και το 80% της διατροφής τους προερχόταν από τη θάλασσα. Τα θαλάσσια θηλαστικά, όπως οι φώκιες, φαίνεται ότι είχαν ιδιαίτερα σημαντική θέση στη διατροφή των παράκτιων αυτών κοινοτήτων. Η φθορά των δοντιών δείχνει επίσης ότι έτρωγαν τροφές με πιο σκληρά σωματίδια, όπως τα όστρακα.

Οι επιστήμονες μπορούν σήμερα να σχηματίσουν πολύ πιο λεπτομερή εικόνα για την εμφάνισή τους απ’ ό,τι πριν από μερικές δεκαετίες. Η πρόοδος στην ανάλυση του DNA τα τελευταία 10 έως 20 χρόνια, μαζί με τη μελέτη των σκελετικών καταλοίπων και τις συγκρίσεις με ευρήματα από άλλες περιοχές της Ευρώπης, επιτρέπει πλέον πιο συγκεκριμένες εκτιμήσεις για χαρακτηριστικά όπως το φύλο, το ύψος, το χρώμα των ματιών και των μαλλιών. Παράλληλα, οι ερευνητές κατανοούν καλύτερα πόσο διαφορετική μπορούσε να είναι η εμφάνιση των ανθρώπων εκείνης της εποχής. Οι ανακατασκευές δεν είναι φωτογραφικά πορτρέτα, αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένες προσεγγίσεις του πώς μπορεί να έμοιαζαν.

Η έκθεση δεν περιορίζεται στα πρόσωπα. Τσεκούρια, εργαλεία και άλλα ευρήματα δείχνουν ότι τα αντικείμενα της Εποχής του Λίθου δεν εξυπηρετούσαν μόνο πρακτικές ανάγκες. Σε αρκετά από αυτά διακρίνεται ιδιαίτερη φροντίδα για τη συμμετρία, τις αναλογίες και τη μορφή, ενώ ορισμένα τσεκούρια κατασκευάστηκαν σε διαστάσεις μεγαλύτερες από εκείνες που θα απαιτούσε η χρήση τους. Για τους αρχαιολόγους, τέτοια αντικείμενα μαρτυρούν μια αισθητική αντίληψη που παραμένει αναγνωρίσιμη ακόμη και χιλιάδες χρόνια αργότερα.

Εξίσου εντυπωσιακές είναι οι αποστάσεις που κάλυπταν. Πριν από την εξάπλωση της γεωργίας και τη μόνιμη εγκατάσταση, οι άνθρωποι μετακινούνταν σε πολύ μεγάλες περιοχές, ανάλογα με το πού έβρισκαν πόρους και ποιους συναντούσαν στη διαδρομή τους. Οι αρχαιολόγοι έχουν, για παράδειγμα, εντοπίσει στο Larvik λίθους που προέρχονται από αρχαίο λατομείο στο Trysil, κοντά στα σύνορα με τη Σουηδία, σχεδόν 300 χιλιόμετρα μακριά. Δεν γνωρίζουν αν τους μετέφερε κάποιος σε ολόκληρη τη διαδρομή ή αν πέρασαν από χέρι σε χέρι μέσα από ανταλλαγές. Σε κάθε περίπτωση, το εύρημα δείχνει ότι άνθρωποι και υλικά κινούνταν σε πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις απ’ όσο ίσως φανταζόμαστε.

Και η εικόνα εξακολουθεί να συμπληρώνεται. Μεγάλα έργα οδοποιίας και σιδηροδρόμων στην ανατολική Νορβηγία έχουν οδηγήσει τις τελευταίες δεκαετίες στον εντοπισμό πολλών νέων αρχαιολογικών θέσεων της Εποχής του Λίθου. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, νέες θέσεις κατοίκησης έρχονται στο φως σχεδόν κάθε χρόνο, καλύπτοντας σταδιακά κενά στην προϊστορία της χώρας.

Ο στόχος της «Generasjon steinalder» είναι τελικά να στρέψει την προσοχή από τα οστά και τα εργαλεία στους ίδιους τους ανθρώπους. Είχαν τις ζωές και τις σχέσεις τους, συναντιούνταν, είχαν φίλους και, όπως λένε οι δημιουργοί της έκθεσης, πιθανότατα κουτσομπόλευαν ο ένας τον άλλον — ίσως μάλιστα είχαν και κάποιο ζώο που αγαπούσαν. Εννέα χιλιάδες χρόνια είναι μια τεράστια απόσταση. Τα πρόσωπα της Sol, της Svane και της Rav υπάρχουν ακριβώς για να τη μικρύνουν.

Πηγή: Lifo