Ποτέ προηγουμένως στην ιστορία της τέχνης ένας καλλιτέχνης δεν χρειάστηκε να είναι τόσο «ορατός» όσο σήμερα. Κατά συνέπεια, ποτέ άλλοτε η συνεχής ορατότητα δεν απείλησε τόσο τον χρόνο που απαιτεί η δημιουργία. Οι σύγχρονοι δημιουργοί καλούνται να παράγουν καλλιτεχνικό έργο και ταυτόχρονα να διατηρούν και μια συνεχή ψηφιακή παρουσία. Σε προηγούμενα άρθρα, έχουμε αναφέρει την αόρατη εργασία ενός καλλιτέχνη, την εργασία, δηλαδή, πίσω από το τελικό αποτέλεσμα. Με έναν παράδοξο τρόπο, μέρος αυτής της εργασίας είναι πλέον και η προώθηση και προβολή του ίδιου του καλλιτέχνη. Αυτήν την αόρατη διαδικασία ορατότητας θα προσπαθήσουμε να αναλύσουμε με στόχο να δούμε τις ευκαιρίες, αλλά και τους κινδύνους που εμπεριέχει η σύγχρονη μορφή διάχυσης της πληροφορίας. Η ανάγκη ορατότητας, λοιπόν, μας θέτει ένα νέο ερώτημα στην επιβίωση της τέχνης: ο καλλιτέχνης παραμένει δημιουργός ή μετατρέπεται σταδιακά σε έναν παραγωγό περιεχομένου (content creator);

Ως αρχή, πρέπει να αναγνωρίσουμε τις τεράστιες ευκαιρίες διάδοσης που μας προσφέρουν οι διάφορες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης στη σύγχρονη κοινωνία. Ένας καλλιτέχνης μπορεί να φτάσει εύκολα και γρήγορα σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να χτίζει μία καθημερινή σχέση με ακόλουθους της τέχνης του. Εδώ εμφανίζεται, όμως, το πρώτο πρόβλημα στη σχέση καλλιτέχνη και ΜΚΔ: για να μπορεί ακριβώς να διατηρεί αυτήν την καθημερινή σχέση πρέπει διαρκώς να ακολουθεί τις τάσεις και να παραμένει σχετικός και επίκαιρος με τα προστάγματα του ψηφιακού κόσμου. Πιο συγκεκριμένα, οι αλγόριθμοι των social media επιβραβεύουν και ευνοούν τη συχνότητα δημοσίευσης νέου υλικού, την αλληλεπίδραση με το σχετικό περιεχόμενο και φυσικά τον χρόνο που αφιερώνει ο χρήστης στην κάθε εφαρμογή.

Είναι άξιο αναφοράς ότι η δημιουργία οποιουδήποτε περιεχομένου μπορεί να ακολουθεί παρόμοια δημιουργική διαδικασία με ένα έργο με σημαντικές, ωστόσο, διαφοροποιήσεις στο τελικό αποτέλεσμα. Αφενός, ένα έργο τέχνης διατηρεί το πλεονέκτημα της επιρροής και της διάρκειας στην κοινωνική διαπραγμάτευση και αφετέρου, το περιεχόμενο των ΜΚΔ αποτελεί προϊόν ανάμεσα σε ένα χάος πληροφορίας και παρόμοιου περιεχομένου. Οι οποιεσδήποτε αναρτήσεις αποτελούν μια εύπεπτη στιγμιαία αναφορά μέσα στην αδιάκοπη ροή πληροφοριών όπου και καταναλώνονται εξίσου γρήγορα και αντικαθίστανται από την επόμενη. Η καλλιτεχνική δημιουργία λειτουργεί σε ένα διαφορετικό περιβάλλον με διαφορετικούς ρυθμούς και αποτύπωμα.

Εκεί, όμως, όπου το πρόβλημα αρχίζει να επηρεάζει άμεσα τη δημιουργική διαδικασία είναι όταν στην προσπάθεια οι καλλιτέχνες να παραμείνουν ορατοί και επίκαιροι, αρχίζουν να προσαρμόζουν το έργο τους για να γίνεται πιο αρεστό στο κοινό, να παράγουν επιφανειακό «content» για μεγαλύτερη διάδοση ή και να απορροφούν, ως προσωπικότητες, τοξικά χαρακτηριστικά του ψηφιακού κόσμου που απορρυθμίζουν την επαγγελματική ταυτότητα του δημιουργού. Η πίεση της ορατότητας, πλέον, γίνεται καθημερινή έγνοια και επιδίωξη ούτως ώστε να μη χαθεί η φόρα και η ανοδική πορεία που επιτυγχάνεται μέσα από τα ΜΚΔ. Σε αυτό ακριβώς το σημείο, η προβληματική σχέση γίνεται πλέον κίνδυνος ανατροπής της καλλιτεχνικής ταυτότητας.

Δεν τίθεται θέμα διαπραγμάτευσης ή αμφισβήτησης εάν πρέπει να υπάρχουν πλατφόρμες, ούτε εάν αυτές οι πλατφόρμες θα έπρεπε να αξιοποιούνται για σκοπούς προώθησης των ίδιων των καλλιτεχνών. Αυτό θα ήταν τουλάχιστον επιπόλαιο και δεν θα αναγνώριζε τη σημασία της τεχνολογίας στη σύγχρονη πραγματικότητα. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς μπορεί η δημιουργία να διατηρεί τον χρόνο της μέσα σε ένα σύστημα που απαιτεί διαρκή παραγωγή και δημόσιο αποτέλεσμα. Μέχρι σήμερα τα δύο φαίνεται να συμβαδίζουν με κόστος, όμως, τη δημιουργική και σωματική εξάντληση των ίδιων των καλλιτεχνών.

Η προβληματική αυτή επηρεάζει τόσο τους ίδιους τους καλλιτέχνες όσο και την ίδια την κοινωνία. Επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο η σύγχρονη κοινωνία αντιλαμβάνεται και «καταναλώνει» την τέχνη όπως και τo εύρος της προσοχής που μπορεί πλέον να αφιερώσει το κοινό. Η ταχύτητα της πληροφορίας όπως και η συνεχής ροή πληροφοριών δημιουργούν ένα περιβάλλον συνεχόμενης ανανέωσης όπου η καινούργια δημοσίευση αντικαθιστά την παλιά χωρίς να προσφέρεται χρόνος για ουσιαστική επαφή με ένα έργο. Ακριβώς σε αυτό το έντονο και μεταβαλλόμενο περιβάλλον ο καλλιτέχνης παράγει έργα και ταυτόχρονα ανταγωνίζεται την ίδια την ταχύτητα της πληροφορίας. Αυτή είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία.

Τα πιο πάνω δεν είναι παρά η επιφάνεια σε ένα θέμα που ριζώνει αφενός στην ίδια την τεχνολογική ανάπτυξη και πώς αυτή μπορεί να τύχει αξιοποίησης και αφετέρου στην ίδια την προσπάθεια των καλλιτεχνών να τρυπώσουν στην καθημερινότητα του κοινωνικού ιστού και να μπορέσουν να διαδώσουν την τέχνη τους σε όσο μεγαλύτερο κοινό γίνεται. Ένα πράγμα, όμως, πρέπει να παραμένει αδιαμφισβήτητο στη σύγχρονη τέχνη: ο καλλιτέχνης δεν ορίζεται από την ψηφιακή του παρουσία, αλλά από το βάθος και την ποιότητα της δημιουργίας του. Η πρόκληση της εποχής μας είναι να διατηρήσουμε την ποιότητα της τέχνης και την ευαισθησία του καλλιτέχνη και φυσικά να διατηρήσουμε την αξιοπρέπεια στην καλλιτεχνική δημιουργία.