Αρχαιολόγοι που εργάζονται στη Walīla, τη μεσαιωνική πόλη που χτίστηκε στην τοποθεσία της αρχαίας Volubilis στο Μαρόκο, εντόπισαν ένα λαξευμένο πέτρινο ταμπλό επιτραπέζιου παιχνιδιού μέσα σε ένα δημόσιο λουτρό που χρονολογείται στην πρώιμη ισλαμική περίοδο.

Το εύρημα προσφέρει σπάνια στοιχεία για τις δραστηριότητες αναψυχής στη Βόρεια Αφρική μεταξύ του τέλους του 8ου και του 10ου αιώνα μ.Χ.

Το ταμπλό ήταν λαξευμένο στο ανώτερο σκαλοπάτι μιας πισίνας κρύου νερού μέσα σε ένα λουτρό που κατασκευάστηκε κατά την περίοδο των Ιδρισιδών.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι το σχέδιο αντιστοιχεί σε ένα στρατηγικό παιχνίδι γνωστό σήμερα ως «tāb» ή «sīg», το οποίο εξακολουθεί να παίζεται σε περιοχές της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Εάν αυτή η ερμηνεία είναι σωστή, το ταμπλό αποτελεί την παλαιότερη γνωστή απόδειξη ύπαρξης του παιχνιδιού στη Βόρεια Αφρική.

Τα επιτραπέζια παιχνίδια στο παρελθόν

Τα επιτραπέζια παιχνίδια εμφανίζονται συχνά στη μεσαιωνική αραβική λογοτεχνία, αποδεικνύοντας τη θέση τους στην καθημερινή ζωή. Τα αρχαιολογικά στοιχεία για τα παιχνίδια στις πρώιμες ισλαμικές κοινωνίες έχουν λάβει πολύ λιγότερη προσοχή. Ένας λόγος είναι ότι τα περισσότερα σκαλισμένα ταμπλό είναι δύσκολο να χρονολογηθούν. Πολλά είχαν χαραχθεί σε κτίρια και πεζοδρόμια που χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες, καθιστώντας αβέβαιη την ηλικία τους.

Το δείγμα της Walīla προέρχεται από ένα πολύ σαφέστερο αρχαιολογικό πλαίσιο. Το λουτρό χτίστηκε στα τέλη του 8ου ή στις αρχές του 9ου αιώνα και εγκαταλείφθηκε τον 10ο ή τον 11ο αιώνα. Νομίσματα, κεραμικά και χρονολόγηση με ραδιοάνθρακα από τον χώρο παρέχουν ένα αξιόπιστο χρονικό πλαίσιο για τη χρήση του ταμπλό.

Το ταμπλό του παιχνιδιού έχει μήκος περίπου 34 εκατοστά και πλάτος 9,5 εκατοστά. Τρεις σειρές με τουλάχιστον 13 ρηχές οπές χαράχθηκαν απευθείας στο πέτρινο σκαλοπάτι με τη χρήση εργαλείων όπως σφυρί και σμίλη. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η χάραξη ήταν ανώμαλη, γεγονός που υποδηλώνει το έργο ενός μη επαγγελματία και όχι ενός εξειδικευμένου λιθοξόου.

Η θέση του μέσα στο λουτρό φαίνεται σκόπιμη. Το ταμπλό βρίσκεται στην είσοδο της πισίνας, όπου οι λουόμενοι που έμπαιναν ή έβγαιναν από το νερό θα μπορούσαν εύκολα να το δουν. Δύο παίκτες μπορούσαν να καθίσουν στις αντίθετες πλευρές του σκαλοπατιού ενώ έπαιζαν. Λόγω της κεντρικής του θέσης, οι ερευνητές πιστεύουν ότι το ταμπλό αποτελούσε μέρος της συνήθους δραστηριότητας μέσα στο κτίριο και όχι μια παράνομη χάραξη.

Η ομάδα εξέτασε το ενδεχόμενο να είχε χρησιμοποιηθεί το ταμπλό για το «mancala», μια οικογένεια παιχνιδιών που παίζονται σε όλη την Αφρική και την Ασία. Αρκετά χαρακτηριστικά αντικρούουν αυτή την ιδέα. Τα ταμπλό mancala συνήθως περιέχουν βαθύτερες τρύπες, σχεδιασμένες να χωρέσουν πολλά πιόνια. Το ταμπλό της Walīla έχει μικρές, ρηχές εσοχές. Η διάταξη των τρυπών του επίσης διαφέρει από τις συνήθεις διατάξεις του μανκάλα.

Ο σχεδιασμός μοιάζει περισσότερο με ταμπλό που συνδέονται με τα παιχνίδια «tāb» ή «sīg». Σε αυτό το παιχνίδι, δύο αντίπαλοι μετακινούν πιόνια κατά μήκος του ταμπλό και προσπαθούν να αιχμαλωτίσουν ή να εξαλείψουν τα πιόνια του άλλου. Η πρώιμη ιστορία του παιχνιδιού παραμένει ελάχιστα τεκμηριωμένη. Οι γραπτές αναφορές εμφανίζονται πολύ αργότερα, γεγονός που καθιστά τα αρχαιολογικά ευρήματα ιδιαίτερα σημαντικά για τον εντοπισμό των ριζών του.

Η σημασία της Walīla

Η Walīla κατείχε σημαντική θέση κατά την πρώιμη ισλαμική περίοδο. Πριν από την άφιξη των Ιδρισιδών, ο οικισμός διατηρούσε ήδη εμπορικούς δεσμούς σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και εξέδιδε τα δικά του χάλκινα νομίσματα. Κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας των Ιδρισιδών, η πόλη γνώρισε ραγδαία επέκταση. Νέα οικιστικά συγκροτήματα και τα λουτρά χτίστηκαν έξω από τα παλιά ρωμαϊκά τείχη.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι το ίδιο το λουτρό παρουσιάζει στοιχεία που συνδέονται με αρχιτεκτονικές παραδόσεις της ανατολικής Μεσογείου. Οι ανασκαφές στη Walīla έχουν αποκαλύψει εισαγόμενα αγαθά από την Αίγυπτο και άλλες περιοχές, καθώς και αρχιτεκτονικά σχέδια ανατολικού τύπου. Παρόμοια επιτραπέζια παιχνίδια της πρώιμης ισλαμικής περιόδου έχουν βρεθεί στην Αραβία, την Ιορδανία, τη Συρία και σε άλλα μέρη της Εγγύς Ανατολής. Η εξάπλωση του παιχνιδιού ενδέχεται να ακολούθησε τις μετακινήσεις των ανθρώπων, το εμπόριο και τις πολιτισμικές συνδέσεις σε ολόκληρο τον ισλαμικό κόσμο.

Η ανακάλυψη αυτή αναδεικνύει επίσης τον κοινωνικό ρόλο των μεσαιωνικών λουτρών. Τα λουτρά χρησίμευαν ως χώροι πλύσης και τελετουργικής αγνότητας, αν και οι άνθρωποι συγκεντρώνονταν εκεί και για συζητήσεις και αναψυχή. Στοιχεία από ένα άλλο συγκρότημα λουτρών της πρώιμης ισλαμικής περιόδου στο Hammat Gader στα Golan Heights περιλαμβάνουν αρκετά σκαλιστά ταμπλό παιχνιδιών που χρονολογούνται στον 7ο αιώνα.

Το ταμπλό από τη Walīla προστίθεται στα αυξανόμενα στοιχεία που δείχνουν ότι τα παιχνίδια αποτελούσαν μέρος της εμπειρίας στα λουτρά. Η εμφανής θέση του υποδηλώνει ότι οι παίκτες ανταγωνίζονταν υπό το βλέμμα των άλλων επισκεπτών, μετατρέποντας μια συνηθισμένη επίσκεψη στο λουτρό σε ευκαιρία για κοινωνική αλληλεπίδραση.

Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι τα επιτραπέζια παιχνίδια και άλλα ίχνη παιχνιδιού συχνά παραβλέπονται κατά τη διάρκεια των αρχαιολογικών ανασκαφών. Ωστόσο, αυτά διατηρούν λεπτομέρειες για την καθημερινή ζωή που σπάνια καταγράφονται στις γραπτές πηγές. Στη Walīla, ένα μοτίβο από τρύπες που έχουν χαραχθεί σε ένα πέτρινο σκαλοπάτι έχει διατηρήσει στοιχεία για μια ψυχαγωγική δραστηριότητα που απολάμβαναν οι άνθρωποι πριν από περισσότερα από 1.200 χρόνια.


ΠΗΓΗ