Η Πολωνία μπλόκαρε ξανά ακόμη και το ελάχιστο θεσμικό άνοιγμα για τα ομόφυλα ζευγάρια. Ο πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι άσκησε βέτο σε δύο νομοσχέδια που θα εισήγαγαν «συμβάσεις συμβίωσης» για ζευγάρια που ζουν μαζί, δίνοντας ένα περιορισμένο πλαίσιο δικαιωμάτων σε ανθρώπους που σήμερα παραμένουν νομικά εκτεθειμένοι.

Τα νομοσχέδια αφορούσαν το καθεστώς του «πλησιέστερου προσώπου σε μια σχέση» και τη σύμβαση συμβίωσης. Θα επέτρεπαν σε δύο ενήλικες, ανεξαρτήτως φύλου, να ρυθμίζουν ζητήματα όπως η κοινή περιουσία, η πρόσβαση σε ιατρικές πληροφορίες και θέματα ταφής. Δεν επρόκειτο για γάμο ούτε για πλήρη εξίσωση με τα δικαιώματα των παντρεμένων ζευγαριών. Ήταν, στην πράξη, ένα ελάχιστο νομικό δίχτυ προστασίας.

Ακόμη κι αυτό, όμως, κρίθηκε υπερβολικό από τον Ναβρότσκι. Ο Πολωνός πρόεδρος, σύμμαχος της εθνικιστικής αντιπολίτευσης του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη, υποστήριξε ότι τα νομοσχέδια δημιουργούσαν έναν νέο θεσμό οικογενειακού δικαίου με δικαιώματα παρόμοια με εκείνα του γάμου. Επικαλέστηκε το άρθρο 18 του πολωνικού Συντάγματος, το οποίο ορίζει τον γάμο ως ένωση άνδρα και γυναίκας υπό την προστασία του κράτους.

Η απόφαση αποτελεί σοβαρό πλήγμα για την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ, η οποία είχε αναλάβει την εξουσία το 2023 με υποσχέσεις για μεταρρυθμίσεις στα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων και στην πρόσβαση στην άμβλωση. Στην πράξη, όμως, οι εσωτερικές αντιθέσεις του ευρέος φιλοευρωπαϊκού κυβερνητικού συνασπισμού, μαζί με την προεδρική εξουσία βέτο, έχουν περιορίσει δραστικά την ικανότητα της κυβέρνησης να περάσει τις αλλαγές που είχε υποσχεθεί.

Ο Τουσκ αντέδρασε οργισμένα, χαρακτηρίζοντας το προεδρικό βέτο έκφραση περιφρόνησης προς τους ανθρώπους και το δικαίωμά τους στην ευτυχία και σε μια φυσιολογική ζωή. Η κυβέρνηση θα χρειαζόταν πλειοψηφία τριών πέμπτων στο κοινοβούλιο για να ανατρέψει το βέτο, κάτι που θεωρείται πρακτικά αδύνατο, καθώς τα εθνικιστικά κόμματα της αντιπολίτευσης τάσσονται κατά των νομοσχεδίων.

Η Καταζίνα Κοτούλα, κυβερνητική αξιωματούχος αρμόδια για ζητήματα ισότητας, δήλωσε ότι ο Ναβρότσκι «γύρισε την πλάτη» σε περίπου δύο εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν σήμερα σε άτυπες σχέσεις. Επισήμανε επίσης ότι, μετά την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης που υποχρεώνει την Πολωνία να αναγνωρίζει γάμους ομόφυλων ζευγαριών που έχουν τελεστεί στο εξωτερικό, η προσπάθεια θα στραφεί τώρα στο να διασφαλιστεί ότι τα ζευγάρια αυτά θα έχουν πρόσβαση σε όλα τα δυνατά δικαιώματα.

Η οργάνωση Campaign Against Homophobia σημείωσε ότι τα νομοσχέδια που απορρίφθηκαν δεν ήταν καν πλήρης εκδοχή συμφώνου συμβίωσης, αλλά ένα μικρό μόνο μέρος ενός αρχικού σχεδίου για αστικές ενώσεις. Το βέτο, τόνισε, δείχνει ότι ακόμη και το απολύτως ελάχιστο επίπεδο δικαιωμάτων θεωρείται υπερβολικό για τον Πολωνό πρόεδρο.

Η Πολωνία παραμένει μία από τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τα πιο περιορισμένα δικαιώματα για ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπους. Το γεγονός ότι η συζήτηση δεν αφορά καν τον γάμο, αλλά την πρόσβαση σε ιατρική πληροφορία, την κοινή περιουσία και την αξιοπρέπεια γύρω από τον θάνατο, δείχνει πόσο χαμηλά βρίσκεται ακόμη το θεσμικό όριο.

Το βέτο του Ναβρότσκι δεν μπλοκάρει μόνο δύο νομοσχέδια. Μπλοκάρει την ιδέα ότι το κράτος μπορεί, έστω με τον πιο περιορισμένο τρόπο, να αναγνωρίσει πως υπάρχουν ζωές, σχέσεις και οικογένειες που χρειάζονται προστασία χωρίς να χωρούν στον παραδοσιακό ορισμό του γάμου. Στην Πολωνία, ακόμη και αυτό παραμένει πολιτική μάχη.

Με στοιχεία από Reuters