Μια απότομη αντιστροφή καταγράφεται στις στάσεις των εφήβων απέναντι στην ομοφυλοφιλία στην Ολλανδία. Στα αγόρια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, το ποσοστό όσων δηλώνουν θετική στάση έπεσε από 40,3% το 2021 σε μόλις 22,3% το 2025. Στα κορίτσια η πτώση είναι επίσης μεγάλη: από 78,1% σε 51,3% μέσα σε τέσσερα χρόνια. Συνολικά, στους μαθητές 12 έως 16 ετών, το ποσοστό υποχώρησε από 59,1% σε 36,5%.

Τα στοιχεία προέρχονται από τη νέα ολλανδική έκδοση της μεγάλης διεθνούς έρευνας Health Behaviour in School-aged Children (HBSC), που δημοσιεύτηκε στις 21 Σεπτεμβρίου. Το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης και το Ινστιτούτο Τρίμπος πραγματοποιούν την έρευνα στην Ολλανδία κάθε τέσσερα χρόνια από το 2001, ώστε να παρακολουθούν την υγεία και την ευημερία των παιδιών και των εφήβων. Για το 2025 συμμετείχαν 5.103 μαθητές δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ηλικίας 12 έως 16 ετών και τα αποτελέσματα έχουν σταθμιστεί ώστε να είναι αντιπροσωπευτικά του μαθητικού πληθυσμού της χώρας.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακή όταν συγκριθεί με τη μακροχρόνια πορεία της έρευνας. Το 2009, μόλις 22,2% των αγοριών δήλωνε θετική στάση απέναντι στην ομοφυλοφιλία. Το ποσοστό ανέβηκε στο 41,1% το 2013 και στο 44,9% το 2017, πριν αρχίσει να υποχωρεί. Το 22,3% του 2025 βρίσκεται ουσιαστικά ξανά στο επίπεδο του 2009, ακυρώνοντας, σε αυτόν τουλάχιστον τον δείκτη, δεκαέξι χρόνια προόδου. Στα κορίτσια, το 51,3% του 2025 βρίσκεται πολύ χαμηλότερα από το 78,1% του 2021 και κάτω ακόμη και από το 68% που είχε καταγραφεί το 2013.

Δεν αλλάζει μόνο η γενική στάση. Το 2021, περίπου έξι στους δέκα μαθητές πίστευαν ότι ένας γκέι ή μια λεσβία συμμαθητής ή συμμαθήτριά τους μπορούσε να μιλήσει ανοιχτά στο σχολείο για τη σεξουαλικότητά του. Το 2025 το ποσοστό έχει πέσει από 59,6% σε 44,9%. Ανάμεσα στα αγόρια η πτώση είναι ακόμη μεγαλύτερη, από 53,7% σε 37,4%, ενώ στα κορίτσια από 65,8% σε 52,7%.

Οι επιμέρους ερωτήσεις της έρευνας δείχνουν πόσο καθημερινή είναι αυτή η μετατόπιση. Μόνο το 44,4% των αγοριών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση συμφωνεί ότι οι ομοφυλόφιλοι νέοι μπορούν να είναι φίλοι του, έναντι 74,5% των κοριτσιών. Παράλληλα, 60,9% των αγοριών συμφωνεί με τη δήλωση ότι βρίσκει «αηδιαστικό» να φιλιούνται δύο αγόρια· στα κορίτσια το αντίστοιχο ποσοστό είναι 29,3%. Όταν η ερώτηση αφορά ένα αγόρι και ένα κορίτσι που φιλιούνται, τα ποσοστά πέφτουν στο 11,6% και 10,8% αντίστοιχα.

Η επικεφαλής της έρευνας και καθηγήτρια Ευημερίας των Νέων στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης Γκόνεκε Στίβενς μιλά για μια ανησυχητική «ρήξη τάσης». Επί χρόνια η αποδοχή της ομοφυλοφιλίας στους νέους αυξανόταν. Tα καινούργια στοιχεία δεν δείχνουν απλώς επιβράδυνση αλλά σαφή αλλαγή κατεύθυνσης.

Το ερώτημα είναι γιατί. Η Στίβενς επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια η σεξουαλική διαφορετικότητα αμφισβητείται συχνότερα στον δημόσιο λόγο, μεταξύ άλλων από πολιτικούς και άλλα προβεβλημένα πρόσωπα. Στην Ολλανδία, ακόμη και προγράμματα σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία, όπως το Week van de Lentekriebels, βρέθηκαν στο επίκεντρο εκστρατειών παραπληροφόρησης και πολιτικής αντιπαράθεσης, ενώ σχολεία έχουν αντιμετωπίσει αντιδράσεις για την ανάρτηση της σημαίας του ουράνιου τόξου ή τη συμμετοχή τους στην Paarse Vrijdag, την ημέρα ορατότητας και αποδοχής ΛΟΑΤΚΙ+ μαθητών.

Στη συζήτηση μπαίνει αναπόφευκτα και η ανδρόσφαιρα. Η ολλανδική ΛΟΑΤΚΙ+ οργάνωση COC στρέφει την προσοχή στα social media και στους influencers που διακινούν εξιδανικευμένες εικόνες επιθετικής αρρενωπότητας, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Άντριου Τέιτ. Η Στίβενς θεωρεί πιθανό ότι το συγκεκριμένο διαδικτυακό περιβάλλον έχει διευκολύνει τη διάδοση αρνητικών αντιλήψεων, όμως οι ερευνητές είναι σαφείς: η έρευνα δεν αποδεικνύει ότι η manosphere, τα social media ή η πολιτική ρητορική προκάλεσαν την πτώση. Για να αποδειχθεί αιτιώδης σχέση χρειάζεται περαιτέρω έρευνα.

Το HBSC καταγράφει παράλληλα μια γενικότερη επιδείνωση του κλίματος στο σχολείο. Οι έφηβοι δηλώνουν ότι τους αρέσει λιγότερο το σχολείο σε σχέση με προηγούμενες μετρήσεις, αξιολογούν χειρότερα το κλίμα μεταξύ των συμμαθητών τους και αναφέρουν συχνότερα ότι υφίστανται εκφοβισμό. Οι ερευνητές δεν παρουσιάζουν αυτές τις αλλαγές ως μία ενιαία αιτιακή αλυσίδα· τις βλέπουν όμως ως κομμάτια ενός περιβάλλοντος στο οποίο οι σημερινοί έφηβοι μεγαλώνουν με μεγαλύτερη πίεση, αβεβαιότητα και εντονότερες συγκρούσεις γύρω από την ταυτότητα και τη διαφορετικότητα.

Πηγή: Lifo (Με στοιχεία από NOS Nieuws, Trimbos Institute, Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης)