Μια επιστολή που γράφτηκε πριν από σχεδόν 4.000 χρόνια αποκαλύπτει μια εντυπωσιακά οικεία ιστορία: μια γυναίκα προσπαθεί να εισπράξει χρήματα που οφείλονται στον σύζυγό της, αλλά ο άνδρας που τα χρωστά αρνείται να της τα δώσει.

Το γράμμα, γραμμένο με σφηνοειδή γραφή, είχε παραμείνει κρυμμένο μέσα σε έναν σφραγισμένο πήλινο φάκελο. Οι ερευνητές κατάφεραν να διαβάσουν το περιεχόμενό του χωρίς να ανοίξουν και να καταστρέψουν τον φάκελο, χρησιμοποιώντας έναν κινητό σαρωτή υπολογιστικής τομογραφίας ακτίνων Χ.

Η επιστολή, με αριθμό Kt 94/k 1150, βρέθηκε στην αρχαία πόλη Κανές, το σημερινό Κιουλτέπε της κεντρικής Τουρκίας, και χρονολογείται στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα π.Χ. Βρισκόταν στο αρχείο ενός εμπορικού οίκου και είχε σταλεί από μια γυναίκα που ονομαζόταν Anna-anna στον σύζυγό της, Ennum-Aššur, ο οποίος απουσίαζε για εμπορικές δραστηριότητες.

Η Anna-anna είχε λάβει οδηγίες από τον σύζυγό της να εισπράξει ασήμι από έναν άνδρα που ονομαζόταν Laqēpum. Όπως του εξηγεί, πήγαινε επανειλημμένα να τον βρει. Εκείνος όμως της απαντούσε ότι είχε ήδη δώσει τα χρήματα σε κάποιον Kudātum. Η Anna-anna δεν τον πίστευε. Του είπε ότι θα αναζητούσε μάρτυρες για να αποδείξει πως δεν είχε πληρώσει πραγματικά τον Kudātum.

Η απάντησή του ήταν ξεκάθαρη: δεν επρόκειτο να της δώσει το ασήμι. Θα το έδινε στον ίδιο τον Ennum-Aššur όταν εκείνος επέστρεφε. Η γυναίκα συνέχισε την επιστολή απευθυνόμενη στον σύζυγό της και του υπενθύμισε ότι οι οδηγίες του αφορούσαν σημαντικά ποσά ασημιού — 10 ή 20 μίνες — που βρίσκονταν είτε στο Μπουρουσχάττουμ, είτε στο Ουαχσουσάνα, είτε εκεί όπου βρισκόταν η ίδια.

Του λέει ουσιαστικά ότι, αν δεν έχει επιστρέψει μέσα σε δέκα ημέρες, πρέπει να σηκωθεί και να έρθει. Και κλείνει με ένα παράπονο που μοιάζει εκπληκτικά σύγχρονο: ακούει συνεχώς άσχημα λόγια.

Το γράμμα δεν αποτελεί απλώς ένα παράδειγμα αρχαίας εμπορικής αλληλογραφίας. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τη θέση των γυναικών στην κοινωνία των Ασσυρίων εμπόρων. Οι άνδρες έλειπαν συχνά για μεγάλα χρονικά διαστήματα ταξιδεύοντας μεταξύ διαφορετικών πόλεων για το εμπόριο, ενώ οι γυναίκες έμεναν πίσω και μπορούσαν να αναλαμβάνουν υποθέσεις του νοικοκυριού αλλά και εμπορικές δραστηριότητες.

Η Anna-anna, για παράδειγμα, δεν περίμενε απλώς τον σύζυγό της να επιστρέψει. Είχε αναλάβει να διεκδικήσει η ίδια ένα χρέος και τον ενημέρωνε για την εξέλιξη της υπόθεσης.

Το ενδιαφέρον είναι ότι τίποτα από αυτά δεν φαινόταν εξωτερικά.

Στην εξωτερική επιφάνεια του πήλινου φακέλου υπήρχαν το όνομα του παραλήπτη και οι σφραγίδες της Anna-anna. Το πραγματικό μήνυμα βρισκόταν στην πήλινη πινακίδα που είχε τοποθετηθεί στο εσωτερικό και παρέμενε αόρατο για περίπου τέσσερις χιλιετίες.

Για να το διαβάσουν, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν το ENCI, έναν κινητό σαρωτή μικρο-υπολογιστικής τομογραφίας ακτίνων Χ. Σε μια αποστολή τριών εβδομάδων στο Μουσείο Πολιτισμών της Ανατολίας στην Άγκυρα, κατέγραψαν 64 τομογραφίες από 48 πινακίδες και άλλα αντικείμενα.

Η τεχνολογία επέτρεψε στους ερευνητές να «δουν» μέσα από τον πήλινο φάκελο και να ανακατασκευάσουν ψηφιακά την πινακίδα που περιείχε το γράμμα, χωρίς να χρειαστεί να σπάσουν τη σφραγισμένη κατασκευή.

Έτσι, ένα ιδιωτικό μήνυμα μιας γυναίκας προς τον σύζυγό της — για ένα χρέος, έναν απρόθυμο οφειλέτη, μάρτυρες, χρήματα και την ανάγκη του να επιστρέψει γρήγορα — έφτασε μέχρι εμάς σχεδόν 4.000 χρόνια αργότερα.

Με πληροφορίες από το Nature
Κεντρική εικόνα: Samaneh Ehteram / CC BY 4.0