Ερευνητές από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνια στις ΗΠΑ επιχείρησαν να απαντήσουν σε ένα βασικό ερώτημα για να φέρουν σε πέρας τη μελέτη τους: μπορούν οι αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον, όπου προέρχονται τα αντιβιοτικά, να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα των μικροβίων;

Εξήχθη, μεταξύ άλλων, το συμπέρασμα πως η ξηρότητα μιας περιοχής συνδέεται έντονα με τα επίπεδα αντοχής στα αντιβιοτικά σε κλινικά περιβάλλοντα, σε περισσότερες από 100 χώρες.

Ξηρασία: Μια αυξανόμενη απειλή

Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά (AMR) αποτελεί ήδη σοβαρή απειλή, ευθυνόμενη για περισσότερους από 35.000 θανάτους ετησίως μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το φαινόμενο εμφανίζεται όταν βακτήρια, ιοί, μύκητες και παράσιτα δεν ανταποκρίνονται πλέον στα φάρμακα. Αν και πρόκειται για φυσική διαδικασία που εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου, επιταχύνεται σημαντικά από ανθρώπινες δραστηριότητες, κυρίως λόγω της κατάχρησης και υπερβολικής χρήσης αντιμικροβιακών φαρμάκων.

«Η ξηρασία προκαλεί παρόμοια αποτελέσματα με την υπερβολική χρήση αντιβιοτικών στις κλινικές: και οι δύο παράγοντες ενισχύουν την επιλογή ανθεκτικών μικροοργανισμών», εξηγεί η καθηγήτρια βιολογίας και γεωβιολογίας Ντάιαν Νιούμαν.

Τα αντιβιοτικά ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά τη δεκαετία του 1940 μέσα από πειράματα με μικροοργανισμούς του εδάφους, όπου φυσικές ουσίες που παράγονται από έναν οργανισμό μπορούσαν να αναστείλουν την ανάπτυξη άλλου.

Πώς η ξηρασία ενισχύει την αντοχή στα αντιβιοτικά

Μέχρι σήμερα, το έδαφος παραμένει μία από τις σημαντικότερες πηγές για την ανακάλυψη νέων αντιβιοτικών. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά πλούσιο μικροβιακό περιβάλλον, στο οποίο εκτιμάται ότι το 99% των μικροοργανισμών δεν μπορεί ακόμη να καλλιεργηθεί σε εργαστηριακές συνθήκες.

Ωστόσο, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν είναι ακόμη πλήρως κατανοητό πώς οι αλλαγές στα οικοσυστήματα του εδάφους επηρεάζουν την ανάπτυξη ανθεκτικότητας.

Η μελέτη εντόπισε έναν βασικό μηχανισμό. Καθώς το έδαφος ξηραίνεται, τα φυσικά αντιβιοτικά που περιέχει γίνονται πιο συμπυκνωμένα, ενισχύοντας την επίδρασή τους.

Παράλληλα, οι συνθήκες ξηρασίας ασκούν φυσικό στρες στα βακτήρια, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν στα αντιβιοτικά. Επιπλέον, η μειωμένη υγρασία μπορεί να μεταβάλει τον ρυθμό αποδόμησης ορισμένων αντιβιοτικών στο έδαφος, είτε επιβραδύνοντάς τον είτε επιταχύνοντάς τον.

«Ερχόμαστε σε επαφή με το έδαφος συνεχώς, είτε μέσω δραστηριοτήτων είτε απλώς εισπνέοντας σκόνη», σημειώνει ο ερευνητής Σιάογιου Σαν. «Τα βακτήρια μπορούν να μεταφέρουν γονίδια μεταξύ τους και τα γονίδια ανθεκτικότητας μεταδίδονται ιδιαίτερα εύκολα».

Απαισιόδοξες οι προβλέψεις για το μέλλον και την ξηρασία

Τα ευρήματα προκαλούν ανησυχία στους ερευνητές, καθώς οι προβλέψεις για το μέλλον δεν είναι αισιόδοξες.

Σύμφωνα με μελέτη του The Lancet (2024), περίπου 39 εκατομμύρια θάνατοι ενδέχεται να συνδέονται άμεσα με τη μικροβιακή αντοχή την περίοδο 2025 - 2050.

Ταυτόχρονα, εκτιμάται ότι έως και 5 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα ζουν σε ξηρές περιοχές μέχρι το τέλος του αιώνα.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία της προσέγγισης «One Health», η οποία βασίζεται στη σύνδεση της υγείας ανθρώπων, ζώων, φυτών και περιβάλλοντος.

«Καθώς η κλιματική αστάθεια εντείνεται, τέτοιες ολιστικές προσεγγίσεις θα είναι κρίσιμες για την πρόβλεψη και τον περιορισμό της εξάπλωσης της αντοχής στα αντιβιοτικά», καταλήγουν.


Πηγή: LiFO