Η εποχή που το προξενιό αποτελούσε τρόπο γνωριμίας δύο ανθρώπων, ανήκει σίγουρα στο πολύ μακρινό παρελθόν. Στην Κύπρο των περασμένων δεκαετιών αποτελούσε, βέβαια, έναν αναγκαίο θεσμό αφού η συναναστροφή μεταξύ νέων του αντίθετου φύλου ήταν από περιορισμένη έως ανύπαρκτη. Έτσι ο ρόλος της προξενήτρας, η οποία γνώριζε όλο το χωριό και έχαιρε εμπιστοσύνης, ήταν αναγκαίος, λειτουργώντας ως ο μεσολαβητής. Οι νέοι που έφθαναν στην ηλικία του γάμου τής ζητούσαν να πάρει προξενιό στην κοπέλα που ήθελαν. Μάλιστα, αν δυο νέοι επιθυμούσαν την ίδια κοπέλα, η προξενήτρα θα βοηθούσε περισσότερο εκείνον που της πρόσφερε τα πιο πολλά. Συνήθως, ο νεαρός θα έταζε της προξενήτρας ένα νέο φόρεμα, ενώ η μητέρα της κοπέλας που αποδεχόταν το προξενιό, έδινε μέχρι και πεντόλιρο.

Ήδη στις αρχές της δεκαετίας του 90 ο εν λόγω «θεσμός» είχε αρχίσει να εκλείπει με τον ρόλο της προξενήτρας να συρρικνώνεται ή να γίνεται πιο δύσκολος. Τότε, βέβαια, σε αντίθεση με το πιο μακρινό παρελθόν, λόγω και της μερικής χειραφέτησης των γυναικών, προξενιά έστελναν και οι γυναίκες. Σε ρεπορτάζ του 1992 που δημοσιεύθηκε στο «Περιοδικό», δύο προξενήτρες με πολλά ζευγαρώματα στο ενεργητικό τους, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, μίλησαν αποκαλύπτοντας τα μυστικά της ειδικότητάς τους, αλλά και τις τάσεις που επικρατούσαν εκείνη την εποχή.

Η 78χρονη τότε Ελένη Κλεάνθους άρχισε να προξενεύει από το 1954, ενώ η Νίκη Σαββίδου ήταν προξενήτρα τα τελευταία επτά χρόνια, έχοντας, ωστόσο, καταφέρει να παντρέψει μέχρι εκείνη τη στιγμή 140-150 ζευγάρια.

Ο κόσμος θέλει συστάσεις

Στην ερώτηση της δημοσιογράφου «γιατί χρειάζεται σήμερα το προξενιό», οι δύο γυναίκες ανέφεραν δύο διαφορετικές αιτίες.

«Ο κόσμος θέλει συστάσεις. Όταν πρόκειται για γάμο θέλουν να ξέρουν ότι η οικογένεια που τους ενδιαφέρει είναι καλή. Έτσι, εμπιστεύονται την προξενήτρα διότι ξέρουν ότι αυτή θα ερευνήσει πρώτα για τη συγκεκριμένη οικογένεια και μετά θα τη συστήσει», λέει η κα Ελένη με την κα Νίκη να προσθέτει ότι φταίει και η ατολμία ορισμένων ατόμων να ενεργήσουν από μόνα τους.

Τα συνθήματα

Όπως αναφέρεται στο ρεπορτάζ, η προξενήτρα, με τις πολλές της γνωριμίες φέρνει σε επαφή τα δύο άτομα που εκείνη πιστεύει ότι θα ταιριάσουν. Έχοντας γνωρίσει και ψυχολογήσει και τους δύο και έχοντας μάθει κάτι σχετικά με το κοινωνικό επίπεδο αλλά και το επίπεδο μόρφωσης των ενδιαφερομένων, τούς προσκαλεί στο σπίτι της ή σ ένα κέντρο για να κάνουν την πρώτη τους γνωριμία.

Σε αυτό το στάδιο η κα Νίκη χρησιμοποιεί τα «συνθήματα». «Για παράδειγμα», εξιστορεί στη δημοσιογράφο, «υπήρχε μια κοπέλα 35 χρονών κι ένας άντρας γύρω στα 40. Ήθελα να βοηθήσω και τους δυο. Τηλεφώνησα στην κοπέλα να έρθει να πιούμε καφέ στο σπίτι. Και τηλεφώνησα και στον άντρα εκείνο να περάσει από το σπίτι. Τού είπα ότι αν του αρέσει η κοπέλα να μου πει “Νίκη, θέλω γλύκισμα” και στην κοπέλα είπα ότι αν της άρεσε εκείνος να μου πει “Νίκη, φτιάξε καφέ”, όπως κι έγινε. Μετά από λίγο καιρό λογιάστηκαν. Μέχρι να λογιαστεί ένα ζευγάρι πηγαίνουμε έξω μαζί τους, ο σύζυγός μου κι εγώ, για να έχουν την ευκαιρία να γνωριστούν καλύτερα. Πολλές φορές είμαστε σε απόσταση που να μην τους ακούμε και να μην τους ενοχλούμε. Αυτό βοηθά τις κοπέλες να νιώσουν πιο άνετα».

Το γούρι είναι ο σύμμαχος της κας Νίκης. Όπως έλεγε χρησιμοποιεί τα κόλπα των παλαιότερων Κυπρίων για τον σκοπό αυτό. «Όταν αρχίσω, πρέπει να φορέσω κάτι ανάποδα. Παλιά φορούσαν οι προξενήτρες τα εσώρουχά τους ανάποδα, για να πετύχει το προξενιό. Έτσι, μόλις σκεφτώ ότι ο τάδε και η τάδε ταιριάζουν, αναποδογυρίζω κάτι που φορώ και αρχίζω την υπόθεση. Πρέπει να έχω αυτό το ρούχο αναποδογυρισμένο μέχρι να λογιαστούν οι δυο τους και πάντα πετυχαίνει. Για παράδειγμα, την πρώτη φορά που δοκίμασα να κάνω προξενιό ήμουν σε έναν γάμο. Μόλις σκέφτηκα ότι δύο άτομα θα ταίριαζαν, γύρισα το σάλι που φορούσα, ανάποδα. Το προξενιό πέτυχε. Μια άλλη φορά γύρισα τις κάλτσες μου, κ.λπ. Άλλη προκατάληψη είναι να τελειώσει το προξενιό την ίδια μέρα που αρχίζει. Αν αρχίσει Δευτέρα πρέπει να τελειώσει Δευτέρα. Και δεν το έχω για καλό να παρατραβά το προξενιό. Το πολύ που χρειάζεται από την ημέρας της γνωριμίας μέχρι το λόγιασμα, είναι 15 μέρες».

Φυσικά, εκτός από τα διάφορα γούρια, απαραίτητη είναι και η ψυχολογία, η διαίσθηση και η διερεύνηση ώστε η προξενήτρα να ταιριάξει σωστά τα δύο άτομα.

Η προίκα

Παρότι ο θεσμός της προίκας είχε αρχίσει να εκλείπει, εντούτοις, υπήρχαν ακόμα αυτοί που την απαιτούσαν. Σύμφωνα με τη βετεράνο κα Ελένη, ζητείτο ακόμα η προίκα, αλλά εκείνοι που είχαν τις δικές τους περιουσίες ή καλές δουλειές δεν ενδιαφέρονταν ιδιαίτερα γι’ αυτήν. Μεγαλύτερη σημασία είχε το καλό όνομα της οικογένειας.

Και για τις δύο γυναίκες το μεγαλύτερο κέρδος είναι η ηθική ικανοποίηση όταν εν τέλει το προξενιό ευοδωθεί. Δεν ετίθετο θέμα χρηματικής αμοιβής, ωστόσο, και οι δύο ανέφεραν ότι τα νέα ζευγάρια συνήθως τούς πρόσφεραν δώρα.

Διαβάστε ολόκληρο το ρεπορτάζ