Ατμόσφαιρα γύρω από έναν βραχώδη εξωπλανήτη που βρίσκεται 49 έτη φωτός από τη Γη εντόπισαν αστρονόμοι, σε μια ανακάλυψη που μπορεί να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα αν υπάρχουν κατοικήσιμοι κόσμοι πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Ο πλανήτης LHS 1140b κινείται μέσα στην κατοικήσιμη ζώνη του άστρου του, δηλαδή σε απόσταση όπου η θερμοκρασία θα μπορούσε να επιτρέψει την παρουσία υγρού νερού στην επιφάνειά του. Πρόκειται, σύμφωνα με τους ερευνητές, για την πρώτη παρατήρηση που επιβεβαιώνει ατμόσφαιρα γύρω από βραχώδη εξωπλανήτη σε κατοικήσιμη ζώνη.

«Είναι η πρώτη ατμόσφαιρα που επιβεβαιώνεται με παρατηρήσεις σε βραχώδη πλανήτη εντός κατοικήσιμης ζώνης έξω από το ηλιακό μας σύστημα», δήλωσε ο επικεφαλής της μελέτης Κόλιν Χερουμπίμ, ο οποίος εργαζόταν μέχρι πρόσφατα στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Η ανακάλυψη δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει ζωή στον πλανήτη. Δείχνει, όμως, ότι ο LHS 1140b διαθέτει ορισμένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που θεωρούνται απαραίτητα για ένα δυνητικά κατοικήσιμο περιβάλλον: βραχώδη σύσταση, θερμοκρασίες που ίσως επιτρέπουν υγρό νερό και ατμόσφαιρα που μπορεί να περιορίζει την απώλειά του στο διάστημα και να προστατεύει την επιφάνεια από επιβλαβή ακτινοβολία.

Ένας πλανήτης μεγαλύτερος από τη Γη

Ο LHS 1140b έχει μάζα περίπου 5,6 φορές μεγαλύτερη από της Γης και ακτίνα αυξημένη κατά 70%. Παρότι μοιάζει με τον πλανήτη μας ως προς τη θερμοκρασία και τη γενική του σύσταση, παρουσιάζει σημαντικές διαφορές. Πιθανότατα δείχνει συνεχώς την ίδια πλευρά προς το άστρο του, μπορεί να διαθέτει πολύ περισσότερο νερό και η ατμόσφαιρά του εκτιμάται ότι διαφέρει αισθητά από τη γήινη.

Ο πλανήτης ανακαλύφθηκε το 2017 και κινείται γύρω από έναν μικρό ερυθρό νάνο στον αστερισμό του Κήτους.

Το άστρο του είναι μικρότερο και πιο αμυδρό από τον Ήλιο, αλλά εκπέμπει μεγαλύτερο ποσοστό της ενέργειάς του με τη μορφή ιονίζουσας ακτινοβολίας. Οι ερυθροί νάνοι συχνά εμφανίζουν έντονες εκλάμψεις, οι οποίες μπορούν να απομακρύνουν σταδιακά την ατμόσφαιρα των πλανητών τους. Στην περίπτωση αυτή, όμως, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι το άστρο είναι σχετικά ήρεμο και παρουσιάζει λίγες εκλάμψεις.

Ο Χερουμπίμ υποστήριξε ότι ο LHS 1140b συγκεντρώνει τα βασικά στοιχεία που θα μπορούσαν να επιτρέψουν ένα κατοικήσιμο περιβάλλον. Τόνισε, ωστόσο, ότι απαιτούνται πολλές ακόμη παρατηρήσεις, κυρίως για να εξακριβωθεί η σύνθεση της ατμόσφαιρας και οι συνθήκες που επικρατούν κοντά στην επιφάνεια.

Οι ερευνητές δεν εντόπισαν αντίστοιχη ατμόσφαιρα γύρω από τον LHS 1140c, έναν δεύτερο βραχώδη πλανήτη που κινείται γύρω από το ίδιο άστρο.

Το ήλιο που διαφεύγει στο διάστημα

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, βασίστηκε σε παρατηρήσεις του πλανήτη την ώρα που περνούσε μπροστά από το άστρο του. Η ομάδα χρησιμοποίησε υπέρυθρο φασματογράφο στο τηλεσκόπιο Magellan Clay, στο αστεροσκοπείο Λας Καμπάνας της Χιλής.

Στα δεδομένα που συλλέχθηκαν το 2024 οι επιστήμονες εντόπισαν ήλιο να διαφεύγει από τον πλανήτη προς το διάστημα. Σύμφωνα με τον Χερουμπίμ, η ομάδα εξέτασε και απέκλεισε άλλες πιθανές εξηγήσεις για το σήμα, όπως το ενδεχόμενο να προερχόταν από τη γήινη ατμόσφαιρα.

Νέες παρατηρήσεις το 2025, όμως, δεν κατέγραψαν ήλιο. Το αποτέλεσμα αιφνιδίασε τους ερευνητές και τους οδήγησε να εξετάσουν ξανά τα αρχικά δεδομένα. Όπως ανέφερε ο Χερουμπίμ, η ομάδα δεν βρήκε στοιχεία που να δείχνουν ότι η πρώτη ανίχνευση ήταν λανθασμένη.

Η Τζέιν Μπέρκμπι, καθηγήτρια Αστροφυσικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, χαρακτήρισε την ανακάλυψη σημαντική για τη μελέτη πλανητών που κινούνται γύρω από ερυθρούς νάνους.

Τα άστρα αυτού του τύπου είναι τα συχνότερα στον Γαλαξία και προσφέρουν στους επιστήμονες αρκετές ευκαιρίες να μελετήσουν κοντινούς βραχώδεις πλανήτες. Συχνά, όμως, εκπέμπουν ισχυρή ακτινοβολία και παρουσιάζουν έντονη δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να απομακρύνουν τα αέρια από την ατμόσφαιρα των πλανητών τους.

«Η ανακάλυψη ατμόσφαιρας γύρω από τον LHS 1140b είναι κρίσιμη για να καταλάβουμε ποιες συνθήκες επικρατούν σε έναν πλανήτη που βρίσκεται κοντά σε έναν ερυθρό νάνο», ανέφερε η Μπέρκμπι.

Σύμφωνα με την ίδια, το γεγονός ότι το σήμα του ηλίου μεταβάλλεται μπορεί να δείξει πώς αντιδρά η ατμόσφαιρα στην υπεριώδη ακτινοβολία του άστρου και κατά πόσο αυτή επηρεάζει τις συνθήκες στην επιφάνεια.

Δεν αποτελεί ένδειξη ζωής

Η Γιαμίλα Μιγκέλ, ερευνήτρια στο Αστεροσκοπείο του Λέιντεν στην Ολλανδία, σημείωσε ότι είναι γνωστό πως οι πλανήτες που βρίσκονται κοντά στα άστρα τους μπορούν να χάνουν αέρια στο διάστημα.

Η ιδιαιτερότητα του LHS 1140b, όπως εξήγησε, είναι ότι η διαφυγή αερίων είναι αρκετά έντονη ώστε να μπορεί να καταγραφεί από τη Γη, κάτι ιδιαίτερα δύσκολο για έναν μικρό βραχώδη πλανήτη.

Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι παρατηρήσεις αφορούν το ανώτερο στρώμα της ατμόσφαιρας και όχι τις περιοχές κοντά στην επιφάνεια, όπου θα μπορούσε ενδεχομένως να αναπτυχθεί ζωή.

Για τον λόγο αυτό, τα ευρήματα δεν προσφέρουν άμεσες ενδείξεις για την ύπαρξη ζωής. Δείχνουν όμως ότι ο LHS 1140b αποτελεί έναν από τους πιο ενδιαφέροντες στόχους για μελλοντικές παρατηρήσεις γύρω από την κατοικησιμότητα πλανητών πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Με πληροφορίες από Lıfo, Guardian