Την ενδιαφέρουν οι κενοί χώροι, τα «ενδιάμεσα» και οι ανοιχτές πιθανότητες. Συλλέγει εικόνες, ιστορίες, ανθρώπους και αισθήσεις, αναζητώντας τρόπους να μετατρέψει το βίωμα σε δημιουργία. Για την Ελένη, η τέχνη είναι μια πράξη επικοινωνίας, ένα χέρι που απλώνεται προς τους άλλους και ένας τρόπος να αντιστέκεται στην ασχήμια του κόσμου.

Στη συνέντευξή της στη CITY, μιλά για την πορεία της, τη σημασία της καλλιτεχνικής διαδικασίας, τη σύγχρονη δημιουργία στην Κύπρο και το πώς αντιλαμβάνεται την ελευθερία σε μια εποχή γεμάτη αντιφάσεις.

Πώς θα σύστηνες τον εαυτό σου και τη δουλειά σου σε κάποιον που δεν σε γνωρίζει;

Είμαι η Ελένη, με ενδιαφέρουν οι κενοί χώροι, τα κενά μεταξύ πραγμάτων, ανθρώπων και οι ανοιχτές πιθανότητες. Προτιμώ τις ερωτήσεις παρά τις απαντήσεις. Τα τελευταία χρόνια προσπαθώ να διαχωρίζω τη δουλειά μου από μένα κι έτσι θα προτιμούσα η δουλειά μου να συστήνεται μόνη της.


Πού ή πώς έχει παρουσιαστεί μέχρι τώρα η δουλειά σου;

Έχω παρουσιάσει δουλειά μου σε σκηνές, σε στούντιο, σε πάρκα, δίπλα στη θάλασσα, μέσα στη θάλασσα, σε αποθήκες, σε black boxes, σε model boxes, σε πύργους αναρρίχησης, σε αρχαία θέατρα, σε λινόλεουμ, σε ένα κοινοβούλιο, σε γειτονιές, σε φεστιβάλ, μεταξύ κτηρίων, σε εγκαταλελειμμένα σχολεία, σε γκαλερί, και πρόσφατα σε τατάμι. Αφού πεθάνει, ζει στο eleniioannou.com

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα – σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο – σε επηρεάζει ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη; Και αν, ναι, πώς εκφράζεται στο έργο σου;

Η τέχνη, είτε τη φτιάχνεις, είτε τη βιώνεις είναι τα γυαλιά που μας προστατεύουν από τις υπεριώδεις ακτίνες της ασχήμιας του κόσμου.

Αλίμονο αν δημιουργούσαμε τέχνη μέσα σε κενό. Για μένα η τέχνη μου είναι το χέρι που τείνω στους ανθρώπους. Είναι η ανάγκη μου να μιλήσω με τα μέσα που έχω και η ανάγκη μου να με δουν, να νιώθω λιγότερο μόνη. Ξεκίνησα να το κάνω γιατί ήθελα να βρω το νόημα, μετά χάθηκα κι έτσι αποφάσισα να ευχαριστηθώ τη διαδικασία, τις συνέργειες και τους ανθρώπους.

Όσο μεγαλώνω μέσα από αυτήν καταλήγω πως όσο σημαντικό είναι να φτιάχνω κάτι «όμορφο» στη σκηνή τόσο -και ακόμα παραπάνω ίσως- πιο σημαντικό είναι να παλεύω για ομορφιά και για υγεία στις σχέσεις και τις συνθήκες πίσω από τις κουίντες.

Επιδιώκω συνεργασίες απαλλαγμένες από ιεραρχικές δυναμικές, πιστεύω στις πραγματικές ανταλλαγές, στη μετακίνηση, στον διάλογο, στον χώρο που δίνουμε στις ιδέες να ωριμάσουν. Η κάθε συνεργασία να είναι φυτώριο.

Αυτό για μένα είναι αντίσταση.

Ποιες εικόνες, υφές ή χώροι σε εμπνέουν στη δουλειά σου;

Συλλέγω τα πάντα, εικόνες και συμβάντα, συλλέγω ανθρώπους και κουβέντες, συλλέγω αισθήσεις. Μου αρέσει να ανιχνεύω τα μοτίβα στα οποία ανταποκρινόμαστε σαν κοινωνίες. Πιστεύω ότι οι εικόνες μπορούν να πουν ιστορίες που δεν μπορούν να πουν τα λόγια κι αυτό είναι που θέλω να φέρνω στη δουλειά μου, «κλέβοντας» από όσα βιώνω. Δανείζομαι τα λόγια της ανθρωπολόγου Mary Catherine Bateson: the human species thinks in metaphors and learns through stories.


Ποια μορφή τέχνης (εκτός από τη δική σου) σε επηρεάζει;

Η κατάρα του να δουλεύεις στις τέχνες είναι ότι καλώς ή κακώς αρχίζεις να βλέπεις πίσω από τα πράγματα, να υπεραναλύεις αντί να αφήνεσαι. Μπορώ ευτυχώς ακόμα να απολαμβάνω την ωραία γραφή, το καλό φαΐ, τη λάιβ μουσική και τον χορό. Θέλω η τέχνη να μου προκαλεί δέος και θαυμασμό. Θέλω να μπορεί να με μετακινήσει. Θέλω να μπορώ να χαθώ στο βίωμα της.

Πιστεύεις ότι η Κύπρος ως χώρος προσφέρει τις κατάλληλες συνθήκες για να δράσει και να αναπτυχθεί καλλιτεχνικά ένας δημιουργός;

Θεωρώ πως η πολιτική συνθήκη της Κύπρου έχει ωθήσει και ωθεί -ιδιαίτερα νέους καλλιτέχνες να βρουν δικές τους γλώσσες και κώδικες έκφρασης, δικά τους μέσα. Έχουμε δει σπουδαία δείγματα γραφής του τι σημαίνει σύγχρονο κυπριακό δημιουργείν.

Δυστυχώς, ο τρόπος που η πολιτεία ή οι θεσμοί αντιλαμβάνονται την τέχνη είναι outcome based και όχι process based, λόγω και της αισθητικής της αξίας, αλλά κυρίως επειδή η δημιουργική διαδικασία είναι η μυστήρια αθέατη πλευρά πίσω από τα πράγματα, την οποία η πολιτεία αρνείται να αναγνωρίσει ή να μετρήσει με τεχνοκρατικούς όρους. Αυτό, αναπόφευκτα υποσκάπτει το τελικό προϊόν (αν είναι να μιλήσουμε με όρους αγοράς), το οποίο όμως έρχεται μετά να χρησιμοποιηθεί εις βάρος των δημιουργών για να δικαιολογήσει την κρατική αδράνεια σε σχέση με τις τέχνες.

Για μένα η κρίσιμη η ερώτηση για το μέλλον των τεχνών είναι το πώς εν τέλει (και αν) επιβραβεύεται η έρευνα, η καινοτομία, οι βιώσιμες πρακτικές. Πού και πώς υπάρχει ο χώρος για research and development ή χώρος να δοκιμαστούν ιδέες που είναι σε εξέλιξη.

Αξίζει βέβαια να σημειώσουμε ότι λαμπρές εξαιρέσεις στην άγονη λούπα των κρατικών επιχορηγήσεων είναι θεσμοί -φυτώρια όπως το the Yard residency και άλλα μικρά φεστιβάλ και διοργανώσεις που προσφέρουν αυτό το χώρο.

Τι αγαπάς περισσότερο και τι λιγότερο στην πόλη σου;

Αγαπώ την εγγύτητα της Λευκωσίας, αγαπώ τις μικρές γεωγραφικά αποστάσεις της, με ζορίζουν οι μεγάλες αποστάσεις μεταξύ των ανθρώπων. Θα ήθελα να μπορούμε να συνυπάρχουμε χωρίς φλυαρία, να ανταλλάσσουμε ειλικρινά και με ουσία και όχι με αμήχανο γέμισμα του κενού χρόνου.

Απολαμβάνω επίσης που στη Λευκωσία μπορώ να βγω και να βρω παρέα χωρίς να το ‘χουμε προγραμματίσει. Από την άλλη θα ΄θελα να τη ζω ανώνυμα, να χάνομαι, να παρατηρώ τους ανθρώπους από απόσταση.

Την αγαπώ, για την πλατεία του Ζήνα Πάλας, την ταράτσα της ΣΠΕΛ, για τα κτήρια του Νεοπτόλεμου, για την κατά λάθος αταξία της, τις αντιφάσεις της. Εύχομαι να ζήσω μια Λευκωσία με ανθρωποκεντρικό αστικό σχεδιασμό, ζωντανό δημόσιο χώρο και πράσινο.


Τι διαβάζεις αυτήν την περίοδο;

Το Flights, της Olga Tokarczuk


Ποιο τραγούδι ακούς στο repeat;

My endless youth, από Someone Who Isn’t Me


Τι είναι για εσένα η ελευθερία; Αισθάνεσαι ελεύθερη;

Το ζήτημα της προσωπικής μου ελευθερίας, όταν γύρω μας συντελείται γενοκτονία, καταστολή, λογοκρισία μού ακούγεται ασήμαντο. Δεν ξέρω αν μπορείς να είσαι πραγματικά ελεύθερη σε έναν κόσμο που δεν χωρά το νέο, το άλλο, το queer, το διαφορετικό, που βομβαρδίζονται σχολεία και νοσοκομεία, που απελαύνεται ή σκοτώνεται κόσμος γιατί έτυχε να γεννηθεί σε λάθος χώρα.

Αν μπορώ όμως να καθίσω σ’ ένα τραπέζι, να μοιραστώ ένα πιάτο φαΐ, να ανταλλάξω δύσκολες αλήθειες, να νιώσω ότι έχω βρει τους ανθρώπους μου και μαζί μεγαλώνουμε, μετακινούμαστε, θλιβόμαστε, χαιρόμαστε, βουτάμε στη θάλασσα, συνδημιουργούμε και φτιάχνουμε μικρόκοσμους μέσα στη μαυρίλα, τότε έχω κερδίσει μικρές στιγμές ελευθερίας. Μπορεί να είναι ψευδαίσθηση, αλλά είναι αυτό που μου χρειάζεται για να μπορώ να βλέπω το μέλλον σαν έναν ανοικτό ορίζοντα. Αλλιώς τι μας κινεί να αλλάξουμε τα πράγματα;

Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σου φόβος;

Με φοβίζουν οι μονολιθικές απαντήσεις, οι απόλυτες αλήθειες, η ιδέα της εξουσίας, η στασιμότητα.


Ποια ερώτηση θα ήθελες να σου κάνουν πιο συχνά;

Does it spark joy? -να μου την κάνουν και να την κάνω στον εαυτό μου, σαν μια υπενθύμιση ότι μπορεί να μπορούμε και καλύτερα.