Ο Άλεξ Καμούγερος είναι γιατρός και ποιητής και η σκέψη του κινείται ανάμεσα σε αυτούς τους δύο κόσμους. Τον ενδιαφέρει ο άνθρωπος στην πιο ουσιαστική του μορφή και μέσα από τη γραφή του επιστρέφει σε εκείνες τις στιγμές που μας καθορίζουν, όπως η αγάπη, η φθορά, τα μεγάλα και μικρά ερωτήματα της ύπαρξής μας,

Στη συνέντευξή του στη CITY, μιλά για τη διαδρομή του, τη δημιουργία στην Κύπρο και όσα μπορεί να την επηρεάσουν ή να την διαμορφώσουν.

Πώς θα σύστηνες τον εαυτό σου και τη δουλειά σου σε κάποιον που δεν σε γνωρίζει;

Θα έλεγα πως είμαι ένας άνθρωπος που προσπαθεί να κατανοήσει το ανθρώπινο μυστήριο από δύο διαφορετικές πύλες. Από τη μία, ως γιατρός, εξερευνώ την ανατομία της ζωής και των εκφάνσεων διάφορων περιστάσεων που διακατέχουν τους ανθρώπους ως θνητά όντα. Από την άλλη, ως ποιητής, εξερευνώ την ανατομία του νοήματος και της αόρατης αιχμής που πρεσβεύει το κρυμμένο εν κοινή θέα πνεύμα που τους ορίζει.

Η δουλειά μου κινείται ανάμεσα σε αυτά τα δύο πεδία. Με ενδιαφέρει ο άνθρωπος όταν σπάει, όταν ερωτεύεται, όταν γερνά, όταν πιστεύει ότι νίκησε τον θάνατο και όταν αντιλαμβάνεται ότι δεν θα τον νικήσει ποτέ. Γράφω ποίηση γιατί η λογική από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει την ύπαρξη. Κάποια πράγματα χρειάζονται ρυθμό, εικόνα και σιωπή.

Αν έπρεπε να συνοψίσω το έργο μου σε μία φράση, θα έλεγα πως πρόκειται για μια επίμονη αναζήτηση του ιερού, μέσα στην καθημερινότητα.

Ποια βιβλία και ποιητικές συλλογές έχεις παρουσιάσει μέχρι σήμερα;

Μέχρι σήμερα έχω δημοσιεύσει την ποιητική συλλογή «Συνταγολόγιο», «Έπεα Πτερόεντα» ενώ πρόσφατα ολοκλήρωσα το θεατρικό έργο «Μονάς», ένα έργο που κινείται περισσότερο προς τη φιλοσοφική και μεταφυσική ποίηση.

Παράλληλα, έχω συμμετάσχει ενεργά στην παρουσίαση βιβλίων και λογοτεχνικών έργων άλλων δημιουργών, κάτι που θεωρώ εξίσου σημαντικό με τη συγγραφή. Η λογοτεχνία δεν είναι μόνο η παραγωγή κειμένων· είναι και ένας διάλογος μεταξύ ανθρώπων που επιχειρούν να φωτίσουν διαφορετικές όψεις της ίδιας ανθρώπινης εμπειρίας.

Είσαι γιατρός και ταυτόχρονα λογοτέχνης. Πώς «συνομιλούν» αυτές οι δύο ιδιότητες μέσα σου;

Πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζεται κανείς.

Η ιατρική με δίδαξε ότι ο άνθρωπος είναι εύθραυστος. Η ποίηση με δίδαξε ότι είναι και ανεξάντλητος.

Στο χειρουργείο βλέπεις τη βιολογία στην πιο γυμνή της μορφή. Βλέπεις πόσο λεπτή είναι η γραμμή ανάμεσα στην ύπαρξη και στην απουσία. Η λογοτεχνία αρχίζει ακριβώς εκεί όπου τελειώνει η βιολογία. Εκεί όπου δεν αρκεί να γνωρίζεις πώς λειτουργεί η καρδιά, αλλά χρειάζεται να αναρωτηθείς γιατί συνεχίζει να χτυπά για κάποιον άλλο.

Δεν αντιλαμβάνομαι τη μία ιδιότητα ως αντίβαρο της άλλης. Τις βλέπω ως δύο διαφορετικές διαλέκτους της ίδιας γλώσσας: της προσπάθειας να κατανοήσουμε τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος μετέωρος στο μεταίχμιο ανάμεσα σε Έρωτα και Λόγο.

Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα – σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο – σε επηρεάζει ως άνθρωπο και ως καλλιτέχνη; Και αν ναι, πώς εκφράζεται στο έργο σου;

Αναπόφευκτα.

Ζούμε σε μια εποχή απίστευτης τεχνολογικής δύναμης και πρωτοφανούς υπαρξιακής αμηχανίας. Έχουμε πρόσβαση σε όλη τη γνώση του κόσμου και ταυτόχρονα δυσκολευόμαστε να απαντήσουμε στα πιο απλά ερωτήματα: ποιοι είμαστε, τι αξίζει, τι σημαίνει πρόοδος.

Η Κύπρος βρίσκεται σε ένα γεωγραφικό και ιστορικό σταυροδρόμι. Κουβαλά μνήμη, τραύμα, διαίρεση αλλά και μια αξιοθαύμαστη αντοχή. Όλα αυτά εισχωρούν στο έργο μου, όχι ως πολιτικά συνθήματα, αλλά ως υπόγειες δονήσεις.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η σύγκρουση ανάμεσα στον σύγχρονο άνθρωπο και στην απώλεια του μεταφυσικού ορίζοντα. Νομίζω ότι μεγάλο μέρος της σημερινής δυσφορίας πηγάζει από αυτήν ακριβώς την απώλεια. Υπάρχει ωστόσο μια εκκωφαντική σιωπή μέσα στα ενδιάμεσα ρήγματα…


Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν νέο λογοτέχνη στην Κύπρο σήμερα;

Να μην υποκύψει στη λογική της ορατότητας.

Ζούμε σε μια εποχή όπου η προβολή συχνά προηγείται του έργου. Ο νέος δημιουργός βομβαρδίζεται από την ανάγκη να είναι συνεχώς παρών, σχολιαστής, δημόσιο πρόσωπο, παραγωγός περιεχομένου. Η λογοτεχνία όμως απαιτεί το αντίθετο. Απαιτεί μοναξιά, αργό χρόνο, σιωπή, αποτυχία.

Η πρόκληση δεν είναι να δημοσιεύσεις. Η πρόκληση είναι να γράψεις κάτι που θα αξίζει να διαβαστεί και μετά από είκοσι χρόνια.

Ποιες είναι οι πηγές από τις οποίες αντλείς έμπνευση κατά τη συγγραφική διαδικασία;

Από την παρατήρηση.

Ένα βλέμμα σε έναν διάδρομο νοσοκομείου. Μια συζήτηση που τελείωσε άδοξα. Ένα αρχαίο επίγραμμα. Ένα εκκλησάκι εγκαταλελειμμένο σε κάποιο βουνό. Ένας άνθρωπος που περιμένει μόνος σε μια στάση λεωφορείου. Ένας έρωτας που δεν εκπληρώθηκε δια μέσου της θηριωδίας των συνθηκών που τον γέννησε.

Η ποίηση δεν κρύβεται στα εξαιρετικά γεγονότα. Συνήθως βρίσκεται μέσα στα φαινομενικά ασήμαντα. Ο ποιητής δεν είναι εκείνος που εφευρίσκει τον κόσμο. Είναι εκείνος που τον προσέχει…και που ξέρει καλώς πως το απόσταγμα του έργου του δεν δύναται να του ανήκει.

Υπάρχουν λογοτέχνες ή ποιητές που σε επηρέασαν διαμορφώνοντας τη συγγραφική σου πορεία;

Ο Άγγελος Σικελιανός υπήρξε καθοριστικός για μένα. Όχι μόνο για τη γλώσσα του αλλά και για τη μεγαλοπρεπή του πίστη ότι ο άνθρωπος μπορεί ακόμη να αγγίξει το ιερό.

Εξίσου σημαντικός είναι ο Ανδρέας Κάλβος. Θαυμάζω τη δωρικότητα, την ηθική αυστηρότητα και το αίσθημα ελευθερίας που διαπερνά το έργο του. Ο Κάλβος δεν γράφει απλώς ποίηση· οικοδομεί χαρακτήρα.

Με επηρέασαν επίσης ο Σεφέρης, ο Έλιοτ, ο Ρίλκε και σε ορισμένες στιγμές ο μέγας μύστης, Jorge Luis Borges.


Ποια μορφή τέχνης (εκτός από τη δική σου) σε επηρεάζει;

Η μουσική.

Ίσως επειδή υπήρξα μουσικός πριν γίνω συγγραφέας. Πιστεύω πως κάθε καλό ποίημα κρύβει μέσα του μια αόρατη παρτιτούρα. Ο ρυθμός προηγείται συχνά της σκέψης.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η συμφωνική μουσική αλλά και η ατμοσφαιρική ένταση. Εκεί συναντώ συχνά μια μορφή λυρισμού που οι άνθρωποι δεν υποψιάζονται αυτομάτως.

Τι αγαπάς περισσότερο και τι λιγότερο στην πόλη σου;

Αγαπώ το γεγονός ότι η Λευκωσία παραμένει μια πόλη με μνήμη.

Δεν είναι ένας τόπος που προσποιείται ότι γεννήθηκε χθες. Οι πληγές της είναι ακόμη ορατές και αυτό, όσο παράδοξο κι αν ακούγεται, της προσδίδει ανθρώπινο βάθος.

Αυτό που αγαπώ λιγότερο είναι η τάση μας να συμβιβαζόμαστε με τη μετριότητα. Συχνά υποτιμούμε τις δυνατότητές μας ως κοινωνία και ως πολιτισμός.


Ποιο τραγούδι ακούς στο repeat;

Οι επιλογές μου αλλάζουν συνεχώς. Αν έπρεπε όμως να επιλέξω ένα κομμάτι που με συνοδεύει διαχρονικά, θα διάλεγα το «Απ’το Άπειρο σε Σένα» από τα Διάφανα Κρίνα.

Είναι ένα τραγούδι που θυμίζει πως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν βρίσκεται στην αθανασία αλλά στην επίγνωση της θνητότητας μέσω της αφομοίωσης του κυκλοδίωκτου.

Τι είναι για εσένα η ελευθερία; Αισθάνεσαι ελεύθερος;

Ελευθερία δεν είναι να κάνεις ό,τι θέλεις. Αυτό είναι συχνά μια άλλη μορφή δουλείας.

Ελευθερία είναι να γνωρίζεις ποιος είσαι και να μην προδίδεις αυτή τη γνώση για χάρη της αποδοχής, του φόβου ή της ευκολίας.

Δεν ξέρω αν αισθάνομαι απόλυτα ελεύθερος. Υποψιάζομαι πως η ελευθερία δεν είναι κατάσταση αλλά ασκητική διεργασία. Ένας καθημερινός αγώνας απέναντι σε ό,τι επιχειρεί να σε μικρύνει.


Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σου φόβος;

Δεν φοβάμαι τόσο τον θάνατο όσο την πνευματική ατροφία.

Φοβάμαι την πιθανότητα να πάψει κανείς να θαυμάζει, να ερωτά, να αναζητά. Να συνηθίσει τον κόσμο τόσο πολύ ώστε να μην τον αντικρίζει πλέον κατάματα.

Ο άνθρωπος πεθαίνει βιολογικά μία φορά. Υπάρχουν όμως πολλοί τρόποι να πεθάνει πολύ νωρίτερα…


Ποια ερώτηση θα ήθελες να σου κάνουν πιο συχνά;

«Τι θεωρείς αληθινά ιερό;»

Ζούμε σε μια εποχή που ρωτά διαρκώς για απόψεις, επιτυχίες, στρατηγικές και αποτελέσματα. Πολύ σπανιότερα ρωτά για εκείνα τα πράγματα που ένας άνθρωπος θεωρεί άξια σεβασμού.

Νομίζω πως η απάντηση σε αυτή την ερώτηση αποκαλύπτει περισσότερα για κάποιον απ’ όσα θα μπορούσε να αποκαλύψει ένα ολόκληρο βιογραφικό.

Όταν το θάρρος σου ενώπιον της αιωνιότητας δύναται να χορέψει με τον φόβο σου, τότε καθοδηγεί τον αυτούσιο αυτό φόβο και πας παρακάτω.


*H συνέντευξη είναι αφιερωμένη στην πολεμική μου πεταλούδα