Αστροναύτες κατάφεραν για πρώτη φορά να πραγματοποιήσουν σε τροχιά ακτινογραφίες διαγνωστικής ποιότητας στον ίδιο τους τον εαυτό, ανοίγοντας νέους δρόμους για την αντιμετώπιση τραυματισμών και ασθενειών σε μελλοντικές αποστολές μεγάλης διάρκειας.

«Ήταν μια ιστορική στιγμή από πολλές απόψεις», δήλωσε στο ScienceAlert η ερευνήτρια αεροδιαστημικής ιατρικής Sheyna Gifford. «Το γεγονός ότι συνέβη αυτό άλλαξε το μέλλον της διαστημικής ιατρικής και των διαστημικών αποστολών. Σε μια στιγμή, αυτό που πριν ήταν αδύνατο έγινε εφικτό». Τα αποτελέσματα του εγχειρήματος δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση Radiology.

Μέχρι σήμερα, ο υπέρηχος αποτελούσε ουσιαστικά τη μοναδική πρακτική μέθοδο ιατρικής απεικόνισης στο διάστημα. Οι συσκευές υπερήχων είναι φορητές και ασφαλείς, ενώ ο μορφοτροπέας τους ακουμπά απευθείας στο σώμα, γεγονός που διευκολύνει τη χρήση τους σε συνθήκες μικροβαρύτητας. Ωστόσο, η λήψη και η σωστή ερμηνεία των εικόνων απαιτούν σημαντική εκπαίδευση.

Γιατί είναι δύσκολες οι ακτινογραφίες

Οι ακτινογραφίες, αντίθετα, μπορούν να προσφέρουν ταχύτερη και ακριβέστερη διάγνωση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις κατάγματος. Η χρήση τους στο διάστημα θεωρούνταν δύσκολη, καθώς απαιτείται σωστή ευθυγράμμιση της πηγής ακτίνων Χ, του ανιχνευτή και του ασθενούς, ενώ όλα πρέπει να παραμείνουν ακίνητα αρκετά ώστε να παραχθεί καθαρή εικόνα.

Η εξέλιξη μικρών, φορητών και επαναφορτιζόμενων συσκευών επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν σοβαρά τη δυνατότητα ακτινογραφιών σε τροχιά. Ένα πρώτο βήμα είχε γίνει το 2022, όταν λήφθηκαν επιτυχώς εικόνες σε παραβολική πτήση, η οποία προσομοιώνει για λίγα δευτερόλεπτα τη μικροβαρύτητα.

Πώς έγιναν εφικτές

Η νέα δοκιμή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ιδιωτικής αποστολής Fram2 της SpaceX, μιας πτήσης διάρκειας περίπου τρεισήμισι ημερών σε πολική τροχιά. Το τετραμελές πλήρωμα είχε μαζί του ένα υπερφορητό, ασύρματο ψηφιακό σύστημα ακτίνων Χ. Οι συμμετέχοντες εκπαιδεύτηκαν για περίπου τέσσερις ώρες και πραγματοποίησαν ακτινογραφίες πριν και κατά τη διάρκεια της πτήσης.

Οι ακτινογραφίες έγιναν στα χέρια, τους πήχεις, τον θώρακα, την κοιλιά και τη λεκάνη. Εξετάστηκαν ανεξάρτητα από ακτινολόγους στη Γη, οι οποίοι έκριναν ότι ήταν επαρκούς ποιότητας για διαγνωστική χρήση.

Ευκολότερες αποδείχθηκαν οι ακτινογραφίες των χεριών και των βραχιόνων, καθώς αυτά τα σημεία μπορούσαν να διατηρηθούν σχετικά σταθερά. Οι εικόνες του θώρακα, της κοιλιάς και της λεκάνης ήταν ελαφρώς χαμηλότερης ποιότητας, αλλά παρέμειναν πάνω από το απαιτούμενο διαγνωστικό όριο.

Η ίδια τεχνολογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και για τον έλεγχο διαστημικού εξοπλισμού, εντοπίζοντας κρυφές φθορές χωρίς να απαιτείται αποσυναρμολόγηση. Στη Γη, άλλωστε, οι ακτίνες Χ αξιοποιούνται ευρέως για μη καταστροφικούς ελέγχους, όπως στους σαρωτές ασφαλείας των αεροδρομίων.

Παραμένουν, πάντως, αρκετές προκλήσεις. Το σύστημα πρέπει να γίνει μικρότερο, ελαφρύτερο και ανθεκτικότερο, καθώς υπέστη ζημιές κατά την επιστροφή στη Γη, χωρίς όμως να πάψει να λειτουργεί. Σε αποστολές προς τη Σελήνη ή τον Άρη, όπου η άμεση υποστήριξη από γιατρούς στη Γη μπορεί να μην είναι εφικτή, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να βοηθά στον έλεγχο της ποιότητας των εικόνων και στον εντοπισμό πιθανών προβλημάτων.


ΠΗΓΗ